<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="fa">
	<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86+%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%DB%8C</id>
	<title>دانشنامه علوم انسانی - مشارکت‌های کاربر [fa]</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86+%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%DB%8C"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/fa/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7/%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%DB%8C"/>
	<updated>2026-11-20T10:59:54Z</updated>
	<subtitle>مشارکت‌های کاربر</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5493</id>
		<title>مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5493"/>
		<updated>2026-02-24T14:25:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محسن منطقی: /* مفهوم‌شناسی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام؛&#039;&#039;&#039;  مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌های بنیادین و برگرفته از منابع اسلامی درباره ماهیت، ابعاد و ویژگی‌های وجودی انسان.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مبانی انسان‌شناختی در اسلام، با ارائه تصویری کلان از ماهیت وجودی انسان، سنگ‌بنای تحلیل، پیش‌بینی و هدایت رفتارهای سازمانی را تشکیل می‌دهد. این رویکرد با تأکید بر اصالت روح و فطرت الهی، انگیزه‌ها و نیازهای کارکنان را از سطح مادی فراتر برده و بر محورهایی چون اختیار، مسئولیت‌پذیری در پنج ساحت و کرامت ذاتی استوار می‌سازد. در این نگرش، ایمان و هدفمندی به‌عنوان محرک‌های درونی، جایگزین نظارت‌های بیرونیِ هزینه‌بر شده و با پذیرش نیاز به تعاون اجتماعی، بستری برای رشد اخلاقی و خلاقیت در قالب کارهای تیمی فراهم می‌آید که در نهایت به بهره‌وری معنوی و مادی سازمان منجر می‌شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسان‌شناسی به دانشی اطلاق می‌شود که به بررسی ابعاد گوناگون وجود انسان می‌پردازد. این دانش یک نگاه کلان است  که به مسائل کلی و بنیادین ناظر به انسان می‌پردازد و انبوه داده‌های تجربی مربوط به انسان‌ها در اوضاع خاص زمانی و مکانی از قلمرو آن خارج است.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص22ـ25&amp;lt;/ref&amp;gt; تبیین مبانی انسان‌شناختی نقش مهمی در مباحث رفتار سازمانی ازجمله تشریح رفتار انسان، تحلیل چرایی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رفتار، پیش‌بینی رفتار آینده و روش‌های هدایت، کنترل و تغییر رفتار دارد.&amp;lt;ref&amp;gt;منطقی، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)،  1403ش، ص55.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی را در محورهای ذیل بررسی کرده‌اند: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. بر اساس مبانی دین اسلام، انسان‌شناسی مقدمه خداشناسی است و انسان خداشناس رفتار خود را بر اساس رضایت خالق هستی تنظیم می‌کند و به مسئولیت‌های شرعی و قانونی خود عمل می‌کند.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص22ـ25.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. انسان‌شناسی پشتوانه و مبنای نظام‌های اجتماعی و اخلاقی است؛ زیرا دلیل وجودی این نظام‌ها، برآوردن نیازهای اساسی انسان است و درصورتی‌که نیازهای اصیل انسانی از نیازهای کاذب بازشناسی نشود، این نظام‌ها پشتوانه منطقی نخواهند داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. با شناخت درست انسان، نیازها و روابط او مشخص می‌شود و بر این اساس می‌توان دستورالعمل‌ها و احکامی را وضع کرد که با عمل به آنها، انسان به کمال و سعادت دست یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. کشف قوانین حاکم بر پدیده‌ها، رفتارها و روابط انسان منوط به شناخت صحیح از انسان است؛ برای مثال با پذیرش سرشت مشترک انسان‌ها، زمینۀ کشف قوانین فراگیر درباره همه انسان‌ها فراهم می‌آید.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص25-26.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. علوم انسانی به‌طور مستقیم انسان و کنش‌های او را مطالعه می‌کنند؛ بنابراین تعریف انسان و مبانی انسان‌شناختی هر مکتبی در تعیین پیش‌فرض‌ها، اصول موضوعه و توصیه‌های علمی تأثیرگذار است.&amp;lt;ref&amp;gt;ديرباز و گنج‌خانی، ررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی، 1401ش، ص40-47.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. اثبات وجود روح مجرد که شاکله اصلی شخصیت انسان را تشکیل می‌دهد، اهداف، انگیزه‌ها و نیازهای انسان را در گستره‌ای فراتر از غایات مادی قرار می‌دهد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. روح دارای مراتب طولی مانند نفس نباتی، حیوانی و ناطقۀ انسانی است و توجه به این ویژگی، مطالعۀ کنش‌های انسانی و تحلیل علل آن را دقیق‌تر می‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. رفتار سازمانی یکی از رشته‌های علوم انسانی است که محور آن انسان و شناخت رفتارهای او است؛ از این رو محققان لازم می‌دانند نخست از خود انسان بحث شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ارزش‌های اخلاقی و انسانی حاکم بر مدیران و کارکنان، از مباحث مهم رفتار سازمانی است و شناخت این ارزش‌ها نیازمند شناخت انسان و سعادت و کمال او است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی و ایجاد تعهد درونی در کارکنان و مدیران نیازمند شناخت ابعاد وجودی انسان و چگونگی شکل‌گیری انگیزه‌ها است. با تثبیت ارزش‌های اخلاقی و درونی شدن آن در کارکنان، نیاز به واحدهای کنترلی کاهش یافته و هزینه‌های نیروی انسانی نیز کاهش می‌یابد.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص18-19.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مبانی انسان‌شناختی رفتار سازمانی در اسلام ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;عنوان مبنا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین و محتوای بنیادین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;پیامد و دلالت در رفتار سازمانی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;فطرت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|سرشت مشترک الهی شامل شناخت‌های فطری (مانند خداشناسی) و گرایش‌های فطری (کمال‌جویی و خداپرستی).&lt;br /&gt;
|انطباق برنامه‌های تربیتی با سرشت انسانی؛ لزوم تأمین نیازهای زیستی برای ظهور گرایش‌های عالی اخلاقی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص18-19.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نیازمندی محض&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|وابستگی مطلق وجودی انسان به خداوند و مالکیت حقیقی الهی بر تمام اشیاء.&lt;br /&gt;
|لزوم تسلیم در برابر اوامر الهی؛ نگاه امانت‌دارانه به منابع و ابزارهای سازمانی به عنوان ملک خداوند.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اختیار و اراده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|عدم علیت تامه عوامل وراثت و محیط؛ تعیین‌کنندگی اراده انسان در انجام کنش‌ها.&lt;br /&gt;
|توجیه‌پذیری نظام پاداش و تنبیه؛ لزوم مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی مدیران و کارکنان نسبت به عملکرد خود.&amp;lt;ref&amp;gt;ديرباز و گنج‌خانی، ررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی، 1401ش، ص74.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;هدفمندی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|حرکت آگاهانه به سوی مطلوب نهایی یعنی سعادت، فلاح و لذت پایدار (قرب الهی).&lt;br /&gt;
|اولویت‌بخشی به اهداف بلندمدت و اخروی؛ فراتر رفتن از لذت‌های آنی و گذرا در تصمیم‌گیری‌های سازمانی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۵&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مسئولیت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تعهد همه‌جانبه انسان در قبال افعال خود به دلیل برخورداری از موهبت اراده.&lt;br /&gt;
|احساس مسئولیت در ۵ ساحت: در برابر خدا، اولیای دین، خود (سلامت و هدایت)، دیگران (حق‌الناس) و طبیعت.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، فلسفۀ اخلاق، 1394ش، ص155-178.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۶&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اصالت روح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|بازگشت حقیقت انسان به بعد روحی؛ شامل سه غریزه: حب بقا، کمال‌جویی و لذت‌جویی.&lt;br /&gt;
|ایجاد بستر رشد و خدمت برای رسیدن به کمال؛ جهت‌دهی میل به بقا از مادیات به سوی جاودانگی روحی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، فلسفۀ اخلاق، 1394ش، ص182ـ183.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۷&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ایمان&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|پیوند علم و یقین با گرایش قلبی که منجر به انگیزه نیرومند برای انجام عمل صالح می‌شود.&lt;br /&gt;
|خودکنترلی و وجدان کاری تحت نظارت الهی؛ تقویت انگیزه درونی برای ترک زشتی‌ها و انجام کارهای نیک.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌سازی در قرآن، 1388ش، ص87ـ99.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۸&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اجتماعی بودن&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|نیاز متقابل انسان‌ها به تعاون و دادوستد برای تأمین نیازهای مادی و معنوی.&lt;br /&gt;
|اهمیت کار تیمی و گروه‌های سازمانی؛ افزایش خلاقیت و قدرت حل مسئله در سایه تعاملات اجتماعی.&amp;lt;ref&amp;gt;طباطبائی، قرآن در اسلام، 1387ش، ص78-79؛ منطقی، «طراحی مدل مطالعۀ انسان‌شناختی اسلامی در مطالعات اجتماعی (با تأکيد بر دانش رفتار سازمانی)»، 1399ش، ص211.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۹&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;کرامت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|شرافت ذاتی و برتری وجودی انسان بر سایر مخلوقات که ریشه در ظرفیت روحی او دارد.&lt;br /&gt;
|لزوم حفظ عزت نفس کارکنان؛ رعایت احترام متقابل و پاسداشت جایگاه انسانی در تعاملات مدیریتی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص57.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* ديرباز، عسکر و گنج‌خانی، آسيه، «بررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی»، مجلۀ مطالعات ميان‌‌رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، شمارۀ 1، 1401ش.&lt;br /&gt;
* طباطبائي، سيدمحمدحسين، قرآن در اسلام، به کوشش سيدهادی خسروشاهی، قم، بوستان کتاب، 1387ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، انسان‌سازی در قرآن، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خميني، 1388ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، انسان‌شناسی در قرآن، تنظيم و تدوين محمود فتحعلی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1401ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی، تحقيق و نگارش: غلامرضا متقي‌فر، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1391ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، فلسفة اخلاق، تحقيق و نگارش احمدحسين شريفی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1394ش.&lt;br /&gt;
* منطقی، محسن، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)، فصلنامه معرفت فرهنگی، شمارۀ 4، 1403ش.&lt;br /&gt;
* منطقی، محسن، طراحی مدل مطالعۀ انسان‌شناختی اسلامی در مطالعات اجتماعی (با تأکيد بر دانش رفتار سازمانی)، مجلۀ اسلام و مطالعات اجتماعي، شمارۀ 8، 1399ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محسن منطقی</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5492</id>
		<title>مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5492"/>
		<updated>2026-02-24T14:20:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محسن منطقی: /* مفهوم‌شناسی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام؛&#039;&#039;&#039;  مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌های بنیادین و برگرفته از منابع اسلامی درباره ماهیت، ابعاد و ویژگی‌های وجودی انسان.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مبانی انسان‌شناختی در اسلام، با ارائه تصویری کلان از ماهیت وجودی انسان، سنگ‌بنای تحلیل، پیش‌بینی و هدایت رفتارهای سازمانی را تشکیل می‌دهد. این رویکرد با تأکید بر اصالت روح و فطرت الهی، انگیزه‌ها و نیازهای کارکنان را از سطح مادی فراتر برده و بر محورهایی چون اختیار، مسئولیت‌پذیری در پنج ساحت و کرامت ذاتی استوار می‌سازد. در این نگرش، ایمان و هدفمندی به‌عنوان محرک‌های درونی، جایگزین نظارت‌های بیرونیِ هزینه‌بر شده و با پذیرش نیاز به تعاون اجتماعی، بستری برای رشد اخلاقی و خلاقیت در قالب کارهای تیمی فراهم می‌آید که در نهایت به بهره‌وری معنوی و مادی سازمان منجر می‌شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسان‌شناسی به دانشی اطلاق می‌شود که به بررسی ابعاد گوناگون وجود انسان می‌پردازد. انسان‌شناسی از این نظر، یک نگاه کلان  که به مسائل کلی و بنیادین ناظر به انسان می‌پردازد و انبوه داده‌های تجربی مربوط به انسان‌ها در اوضاع خاص زمانی و مکانی از قلمرو آن خارج است.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص22ـ25&amp;lt;/ref&amp;gt; تبیین مبانی انسان‌شناختی نقش مهمی در مباحث رفتار سازمانی ازجمله تشریح رفتار انسان، تحلیل چرایی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رفتار، پیش‌بینی رفتار آینده و روش‌های هدایت، کنترل و تغییر رفتار دارد.&amp;lt;ref&amp;gt;منطقی، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)،  1403ش، ص55.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی را در محورهای ذیل بررسی کرده‌اند: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. انسان‌شناسی مقدمه خداشناسی است و انسان خداشناس رفتار خود را بر اساس رضایت خالق هستی تنظیم می‌کند و به مسئولیت‌های شرعی و قانونی خود عمل می‌نماید.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص22ـ25.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. انسان‌شناسی پشتوانه و مبنای نظام‌های اجتماعی و اخلاقی است؛ زیرا دلیل وجودی این نظام‌ها، برآوردن نیازهای اساسی انسان است و درصورتی‌که نیازهای اصیل انسانی از نیازهای کاذب بازشناسی نشود، این نظام‌ها پشتوانه منطقی نخواهند داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. با شناخت درست انسان، نیازها و روابط او مشخص می‌شود و بر این اساس می‌توان دستورالعمل‌ها و احکامی را وضع کرد که با عمل به آنها، انسان به کمال و سعادت دست یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. کشف قوانین حاکم بر پدیده‌ها، رفتارها و روابط انسان منوط به شناخت صحیح از انسان است؛ برای مثال با پذیرش سرشت مشترک انسان‌ها، زمینه کشف قوانین فراگیر درباره همه انسان‌ها فراهم می‌آید.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص25-26.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. علوم انسانی به طور مستقیم انسان و کنش‌های او را مطالعه می‌کنند؛ بنابراین تعریف انسان و مبانی انسان‌شناختی هر مکتبی در تعیین پیش‌فرض‌ها، اصول موضوعه و توصیه‌های علمی تأثیرگذار است.&amp;lt;ref&amp;gt;ديرباز و گنج‌خانی، ررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی، 1401ش، ص40-47.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. اثبات وجود روح مجرد که شاکله اصلی شخصیت انسان را تشکیل می‌دهد، اهداف، انگیزه‌ها و نیازهای انسان را در گستره‌ای فراتر از غایات مادی قرار می‌دهد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. روح دارای مراتب طولی (نفس نباتی، حیوانی و ناطقه انسانی) است و توجه به این ویژگی، مطالعه کنش‌های انسانی و تحلیل علل آن را دقیق‌تر می‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. رفتار سازمانی یکی از رشته‌های علوم انسانی است که محور آن انسان و شناخت رفتارهای اوست؛ ازاین رو لازم است نخست از خود انسان بحث شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ارزش‌های اخلاقی و انسانی حاکم بر مدیران و کارکنان، از مباحث مهم رفتار سازمانی است و شناخت این ارزش‌ها نیازمند شناخت انسان و سعادت و کمال اوست.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی و ایجاد تعهد درونی در کارکنان و مدیران نیازمند شناخت ابعاد وجودی انسان و چگونگی شکل‌گیری انگیزه‌هاست. با تثبیت ارزش‌های اخلاقی و درونی شدن آن در کارکنان، نیاز به واحدهای کنترلی کاهش یافته و هزینه‌های نیروی انسانی نیز کاهش می‌یابد.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص18-19.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مبانی انسان‌شناختی رفتار سازمانی در اسلام ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;عنوان مبنا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین و محتوای بنیادین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;پیامد و دلالت در رفتار سازمانی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;فطرت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|سرشت مشترک الهی شامل شناخت‌های فطری (مانند خداشناسی) و گرایش‌های فطری (کمال‌جویی و خداپرستی).&lt;br /&gt;
|انطباق برنامه‌های تربیتی با سرشت انسانی؛ لزوم تأمین نیازهای زیستی برای ظهور گرایش‌های عالی اخلاقی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص18-19.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نیازمندی محض&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|وابستگی مطلق وجودی انسان به خداوند و مالکیت حقیقی الهی بر تمام اشیاء.&lt;br /&gt;
|لزوم تسلیم در برابر اوامر الهی؛ نگاه امانت‌دارانه به منابع و ابزارهای سازمانی به عنوان ملک خداوند.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اختیار و اراده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|عدم علیت تامه عوامل وراثت و محیط؛ تعیین‌کنندگی اراده انسان در انجام کنش‌ها.&lt;br /&gt;
|توجیه‌پذیری نظام پاداش و تنبیه؛ لزوم مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی مدیران و کارکنان نسبت به عملکرد خود.&amp;lt;ref&amp;gt;ديرباز و گنج‌خانی، ررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی، 1401ش، ص74.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;هدفمندی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|حرکت آگاهانه به سوی مطلوب نهایی یعنی سعادت، فلاح و لذت پایدار (قرب الهی).&lt;br /&gt;
|اولویت‌بخشی به اهداف بلندمدت و اخروی؛ فراتر رفتن از لذت‌های آنی و گذرا در تصمیم‌گیری‌های سازمانی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۵&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مسئولیت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تعهد همه‌جانبه انسان در قبال افعال خود به دلیل برخورداری از موهبت اراده.&lt;br /&gt;
|احساس مسئولیت در ۵ ساحت: در برابر خدا، اولیای دین، خود (سلامت و هدایت)، دیگران (حق‌الناس) و طبیعت.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، فلسفۀ اخلاق، 1394ش، ص155-178.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۶&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اصالت روح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|بازگشت حقیقت انسان به بعد روحی؛ شامل سه غریزه: حب بقا، کمال‌جویی و لذت‌جویی.&lt;br /&gt;
|ایجاد بستر رشد و خدمت برای رسیدن به کمال؛ جهت‌دهی میل به بقا از مادیات به سوی جاودانگی روحی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، فلسفۀ اخلاق، 1394ش، ص182ـ183.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۷&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ایمان&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|پیوند علم و یقین با گرایش قلبی که منجر به انگیزه نیرومند برای انجام عمل صالح می‌شود.&lt;br /&gt;
|خودکنترلی و وجدان کاری تحت نظارت الهی؛ تقویت انگیزه درونی برای ترک زشتی‌ها و انجام کارهای نیک.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌سازی در قرآن، 1388ش، ص87ـ99.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۸&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اجتماعی بودن&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|نیاز متقابل انسان‌ها به تعاون و دادوستد برای تأمین نیازهای مادی و معنوی.&lt;br /&gt;
|اهمیت کار تیمی و گروه‌های سازمانی؛ افزایش خلاقیت و قدرت حل مسئله در سایه تعاملات اجتماعی.&amp;lt;ref&amp;gt;طباطبائی، قرآن در اسلام، 1387ش، ص78-79؛ منطقی، «طراحی مدل مطالعۀ انسان‌شناختی اسلامی در مطالعات اجتماعی (با تأکيد بر دانش رفتار سازمانی)»، 1399ش، ص211.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۹&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;کرامت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|شرافت ذاتی و برتری وجودی انسان بر سایر مخلوقات که ریشه در ظرفیت روحی او دارد.&lt;br /&gt;
|لزوم حفظ عزت نفس کارکنان؛ رعایت احترام متقابل و پاسداشت جایگاه انسانی در تعاملات مدیریتی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص57.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* ديرباز، عسکر و گنج‌خانی، آسيه، «بررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی»، مجلۀ مطالعات ميان‌‌رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، شمارۀ 1، 1401ش.&lt;br /&gt;
* طباطبائي، سيدمحمدحسين، قرآن در اسلام، به کوشش سيدهادی خسروشاهی، قم، بوستان کتاب، 1387ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، انسان‌سازی در قرآن، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خميني، 1388ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، انسان‌شناسی در قرآن، تنظيم و تدوين محمود فتحعلی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1401ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی، تحقيق و نگارش: غلامرضا متقي‌فر، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1391ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، فلسفة اخلاق، تحقيق و نگارش احمدحسين شريفی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1394ش.&lt;br /&gt;
* منطقی، محسن، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)، فصلنامه معرفت فرهنگی، شمارۀ 4، 1403ش.&lt;br /&gt;
* منطقی، محسن، طراحی مدل مطالعۀ انسان‌شناختی اسلامی در مطالعات اجتماعی (با تأکيد بر دانش رفتار سازمانی)، مجلۀ اسلام و مطالعات اجتماعي، شمارۀ 8، 1399ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محسن منطقی</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5491</id>
		<title>مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5491"/>
		<updated>2026-02-24T14:16:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محسن منطقی: /* منابع */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام؛&#039;&#039;&#039;  مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌های بنیادین و برگرفته از منابع اسلامی درباره ماهیت، ابعاد و ویژگی‌های وجودی انسان.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسان‌شناسی به دانشی اطلاق می‌شود که به بررسی ابعاد گوناگون وجود انسان می‌پردازد. انسان‌شناسی از این نظر، یک نگاه کلان  که به مسائل کلی و بنیادین ناظر به انسان می‌پردازد و انبوه داده‌های تجربی مربوط به انسان‌ها در اوضاع خاص زمانی و مکانی از قلمرو آن خارج است.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص22ـ25&amp;lt;/ref&amp;gt; تبیین مبانی انسان‌شناختی نقش مهمی در مباحث رفتار سازمانی ازجمله تشریح رفتار انسان، تحلیل چرایی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رفتار، پیش‌بینی رفتار آینده و روش‌های هدایت، کنترل و تغییر رفتار دارد.&amp;lt;ref&amp;gt;منطقی، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)،  1403ش، ص55.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی را در محورهای ذیل بررسی کرده‌اند: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. انسان‌شناسی مقدمه خداشناسی است و انسان خداشناس رفتار خود را بر اساس رضایت خالق هستی تنظیم می‌کند و به مسئولیت‌های شرعی و قانونی خود عمل می‌نماید.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص22ـ25.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. انسان‌شناسی پشتوانه و مبنای نظام‌های اجتماعی و اخلاقی است؛ زیرا دلیل وجودی این نظام‌ها، برآوردن نیازهای اساسی انسان است و درصورتی‌که نیازهای اصیل انسانی از نیازهای کاذب بازشناسی نشود، این نظام‌ها پشتوانه منطقی نخواهند داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. با شناخت درست انسان، نیازها و روابط او مشخص می‌شود و بر این اساس می‌توان دستورالعمل‌ها و احکامی را وضع کرد که با عمل به آنها، انسان به کمال و سعادت دست یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. کشف قوانین حاکم بر پدیده‌ها، رفتارها و روابط انسان منوط به شناخت صحیح از انسان است؛ برای مثال با پذیرش سرشت مشترک انسان‌ها، زمینه کشف قوانین فراگیر درباره همه انسان‌ها فراهم می‌آید.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص25-26.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. علوم انسانی به طور مستقیم انسان و کنش‌های او را مطالعه می‌کنند؛ بنابراین تعریف انسان و مبانی انسان‌شناختی هر مکتبی در تعیین پیش‌فرض‌ها، اصول موضوعه و توصیه‌های علمی تأثیرگذار است.&amp;lt;ref&amp;gt;ديرباز و گنج‌خانی، ررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی، 1401ش، ص40-47.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. اثبات وجود روح مجرد که شاکله اصلی شخصیت انسان را تشکیل می‌دهد، اهداف، انگیزه‌ها و نیازهای انسان را در گستره‌ای فراتر از غایات مادی قرار می‌دهد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. روح دارای مراتب طولی (نفس نباتی، حیوانی و ناطقه انسانی) است و توجه به این ویژگی، مطالعه کنش‌های انسانی و تحلیل علل آن را دقیق‌تر می‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. رفتار سازمانی یکی از رشته‌های علوم انسانی است که محور آن انسان و شناخت رفتارهای اوست؛ ازاین رو لازم است نخست از خود انسان بحث شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ارزش‌های اخلاقی و انسانی حاکم بر مدیران و کارکنان، از مباحث مهم رفتار سازمانی است و شناخت این ارزش‌ها نیازمند شناخت انسان و سعادت و کمال اوست.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی و ایجاد تعهد درونی در کارکنان و مدیران نیازمند شناخت ابعاد وجودی انسان و چگونگی شکل‌گیری انگیزه‌هاست. با تثبیت ارزش‌های اخلاقی و درونی شدن آن در کارکنان، نیاز به واحدهای کنترلی کاهش یافته و هزینه‌های نیروی انسانی نیز کاهش می‌یابد.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص18-19.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مبانی انسان‌شناختی رفتار سازمانی در اسلام ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;عنوان مبنا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین و محتوای بنیادین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;پیامد و دلالت در رفتار سازمانی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;فطرت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|سرشت مشترک الهی شامل شناخت‌های فطری (مانند خداشناسی) و گرایش‌های فطری (کمال‌جویی و خداپرستی).&lt;br /&gt;
|انطباق برنامه‌های تربیتی با سرشت انسانی؛ لزوم تأمین نیازهای زیستی برای ظهور گرایش‌های عالی اخلاقی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص18-19.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نیازمندی محض&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|وابستگی مطلق وجودی انسان به خداوند و مالکیت حقیقی الهی بر تمام اشیاء.&lt;br /&gt;
|لزوم تسلیم در برابر اوامر الهی؛ نگاه امانت‌دارانه به منابع و ابزارهای سازمانی به عنوان ملک خداوند.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اختیار و اراده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|عدم علیت تامه عوامل وراثت و محیط؛ تعیین‌کنندگی اراده انسان در انجام کنش‌ها.&lt;br /&gt;
|توجیه‌پذیری نظام پاداش و تنبیه؛ لزوم مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی مدیران و کارکنان نسبت به عملکرد خود.&amp;lt;ref&amp;gt;ديرباز و گنج‌خانی، ررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی، 1401ش، ص74.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;هدفمندی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|حرکت آگاهانه به سوی مطلوب نهایی یعنی سعادت، فلاح و لذت پایدار (قرب الهی).&lt;br /&gt;
|اولویت‌بخشی به اهداف بلندمدت و اخروی؛ فراتر رفتن از لذت‌های آنی و گذرا در تصمیم‌گیری‌های سازمانی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۵&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مسئولیت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تعهد همه‌جانبه انسان در قبال افعال خود به دلیل برخورداری از موهبت اراده.&lt;br /&gt;
|احساس مسئولیت در ۵ ساحت: در برابر خدا، اولیای دین، خود (سلامت و هدایت)، دیگران (حق‌الناس) و طبیعت.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، فلسفۀ اخلاق، 1394ش، ص155-178.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۶&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اصالت روح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|بازگشت حقیقت انسان به بعد روحی؛ شامل سه غریزه: حب بقا، کمال‌جویی و لذت‌جویی.&lt;br /&gt;
|ایجاد بستر رشد و خدمت برای رسیدن به کمال؛ جهت‌دهی میل به بقا از مادیات به سوی جاودانگی روحی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، فلسفۀ اخلاق، 1394ش، ص182ـ183.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۷&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ایمان&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|پیوند علم و یقین با گرایش قلبی که منجر به انگیزه نیرومند برای انجام عمل صالح می‌شود.&lt;br /&gt;
|خودکنترلی و وجدان کاری تحت نظارت الهی؛ تقویت انگیزه درونی برای ترک زشتی‌ها و انجام کارهای نیک.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌سازی در قرآن، 1388ش، ص87ـ99.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۸&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اجتماعی بودن&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|نیاز متقابل انسان‌ها به تعاون و دادوستد برای تأمین نیازهای مادی و معنوی.&lt;br /&gt;
|اهمیت کار تیمی و گروه‌های سازمانی؛ افزایش خلاقیت و قدرت حل مسئله در سایه تعاملات اجتماعی.&amp;lt;ref&amp;gt;طباطبائی، قرآن در اسلام، 1387ش، ص78-79؛ منطقی، «طراحی مدل مطالعۀ انسان‌شناختی اسلامی در مطالعات اجتماعی (با تأکيد بر دانش رفتار سازمانی)»، 1399ش، ص211.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۹&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;کرامت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|شرافت ذاتی و برتری وجودی انسان بر سایر مخلوقات که ریشه در ظرفیت روحی او دارد.&lt;br /&gt;
|لزوم حفظ عزت نفس کارکنان؛ رعایت احترام متقابل و پاسداشت جایگاه انسانی در تعاملات مدیریتی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص57.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* ديرباز، عسکر و گنج‌خانی، آسيه، «بررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی»، مجلۀ مطالعات ميان‌‌رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، شمارۀ 1، 1401ش.&lt;br /&gt;
* طباطبائي، سيدمحمدحسين، قرآن در اسلام، به کوشش سيدهادی خسروشاهی، قم، بوستان کتاب، 1387ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، انسان‌سازی در قرآن، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خميني، 1388ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، انسان‌شناسی در قرآن، تنظيم و تدوين محمود فتحعلی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1401ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی، تحقيق و نگارش: غلامرضا متقي‌فر، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1391ش.&lt;br /&gt;
* مصباح يزدی، محمدتقی، فلسفة اخلاق، تحقيق و نگارش احمدحسين شريفی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1394ش.&lt;br /&gt;
* منطقی، محسن، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)، فصلنامه معرفت فرهنگی، شمارۀ 4، 1403ش.&lt;br /&gt;
* منطقی، محسن، طراحی مدل مطالعۀ انسان‌شناختی اسلامی در مطالعات اجتماعی (با تأکيد بر دانش رفتار سازمانی)، مجلۀ اسلام و مطالعات اجتماعي، شمارۀ 8، 1399ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محسن منطقی</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5490</id>
		<title>مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5490"/>
		<updated>2026-02-24T14:16:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محسن منطقی: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام؛&#039;&#039;&#039;  مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌های بنیادین و برگرفته از منابع اسلامی درباره ماهیت، ابعاد و ویژگی‌های وجودی انسان.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسان‌شناسی به دانشی اطلاق می‌شود که به بررسی ابعاد گوناگون وجود انسان می‌پردازد. انسان‌شناسی از این نظر، یک نگاه کلان  که به مسائل کلی و بنیادین ناظر به انسان می‌پردازد و انبوه داده‌های تجربی مربوط به انسان‌ها در اوضاع خاص زمانی و مکانی از قلمرو آن خارج است.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص22ـ25&amp;lt;/ref&amp;gt; تبیین مبانی انسان‌شناختی نقش مهمی در مباحث رفتار سازمانی ازجمله تشریح رفتار انسان، تحلیل چرایی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رفتار، پیش‌بینی رفتار آینده و روش‌های هدایت، کنترل و تغییر رفتار دارد.&amp;lt;ref&amp;gt;منطقی، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)،  1403ش، ص55.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی را در محورهای ذیل بررسی کرده‌اند: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. انسان‌شناسی مقدمه خداشناسی است و انسان خداشناس رفتار خود را بر اساس رضایت خالق هستی تنظیم می‌کند و به مسئولیت‌های شرعی و قانونی خود عمل می‌نماید.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص22ـ25.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. انسان‌شناسی پشتوانه و مبنای نظام‌های اجتماعی و اخلاقی است؛ زیرا دلیل وجودی این نظام‌ها، برآوردن نیازهای اساسی انسان است و درصورتی‌که نیازهای اصیل انسانی از نیازهای کاذب بازشناسی نشود، این نظام‌ها پشتوانه منطقی نخواهند داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. با شناخت درست انسان، نیازها و روابط او مشخص می‌شود و بر این اساس می‌توان دستورالعمل‌ها و احکامی را وضع کرد که با عمل به آنها، انسان به کمال و سعادت دست یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. کشف قوانین حاکم بر پدیده‌ها، رفتارها و روابط انسان منوط به شناخت صحیح از انسان است؛ برای مثال با پذیرش سرشت مشترک انسان‌ها، زمینه کشف قوانین فراگیر درباره همه انسان‌ها فراهم می‌آید.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسی در قرآن، 1401ش، ص25-26.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. علوم انسانی به طور مستقیم انسان و کنش‌های او را مطالعه می‌کنند؛ بنابراین تعریف انسان و مبانی انسان‌شناختی هر مکتبی در تعیین پیش‌فرض‌ها، اصول موضوعه و توصیه‌های علمی تأثیرگذار است.&amp;lt;ref&amp;gt;ديرباز و گنج‌خانی، ررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی، 1401ش، ص40-47.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. اثبات وجود روح مجرد که شاکله اصلی شخصیت انسان را تشکیل می‌دهد، اهداف، انگیزه‌ها و نیازهای انسان را در گستره‌ای فراتر از غایات مادی قرار می‌دهد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. روح دارای مراتب طولی (نفس نباتی، حیوانی و ناطقه انسانی) است و توجه به این ویژگی، مطالعه کنش‌های انسانی و تحلیل علل آن را دقیق‌تر می‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. رفتار سازمانی یکی از رشته‌های علوم انسانی است که محور آن انسان و شناخت رفتارهای اوست؛ ازاین رو لازم است نخست از خود انسان بحث شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ارزش‌های اخلاقی و انسانی حاکم بر مدیران و کارکنان، از مباحث مهم رفتار سازمانی است و شناخت این ارزش‌ها نیازمند شناخت انسان و سعادت و کمال اوست.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی و ایجاد تعهد درونی در کارکنان و مدیران نیازمند شناخت ابعاد وجودی انسان و چگونگی شکل‌گیری انگیزه‌هاست. با تثبیت ارزش‌های اخلاقی و درونی شدن آن در کارکنان، نیاز به واحدهای کنترلی کاهش یافته و هزینه‌های نیروی انسانی نیز کاهش می‌یابد.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص18-19.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مبانی انسان‌شناختی رفتار سازمانی در اسلام ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;عنوان مبنا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین و محتوای بنیادین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;پیامد و دلالت در رفتار سازمانی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;فطرت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|سرشت مشترک الهی شامل شناخت‌های فطری (مانند خداشناسی) و گرایش‌های فطری (کمال‌جویی و خداپرستی).&lt;br /&gt;
|انطباق برنامه‌های تربیتی با سرشت انسانی؛ لزوم تأمین نیازهای زیستی برای ظهور گرایش‌های عالی اخلاقی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص18-19.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نیازمندی محض&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|وابستگی مطلق وجودی انسان به خداوند و مالکیت حقیقی الهی بر تمام اشیاء.&lt;br /&gt;
|لزوم تسلیم در برابر اوامر الهی؛ نگاه امانت‌دارانه به منابع و ابزارهای سازمانی به عنوان ملک خداوند.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اختیار و اراده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|عدم علیت تامه عوامل وراثت و محیط؛ تعیین‌کنندگی اراده انسان در انجام کنش‌ها.&lt;br /&gt;
|توجیه‌پذیری نظام پاداش و تنبیه؛ لزوم مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی مدیران و کارکنان نسبت به عملکرد خود.&amp;lt;ref&amp;gt;ديرباز و گنج‌خانی، ررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی، 1401ش، ص74.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;هدفمندی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|حرکت آگاهانه به سوی مطلوب نهایی یعنی سعادت، فلاح و لذت پایدار (قرب الهی).&lt;br /&gt;
|اولویت‌بخشی به اهداف بلندمدت و اخروی؛ فراتر رفتن از لذت‌های آنی و گذرا در تصمیم‌گیری‌های سازمانی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۵&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مسئولیت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تعهد همه‌جانبه انسان در قبال افعال خود به دلیل برخورداری از موهبت اراده.&lt;br /&gt;
|احساس مسئولیت در ۵ ساحت: در برابر خدا، اولیای دین، خود (سلامت و هدایت)، دیگران (حق‌الناس) و طبیعت.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، فلسفۀ اخلاق، 1394ش، ص155-178.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۶&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اصالت روح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|بازگشت حقیقت انسان به بعد روحی؛ شامل سه غریزه: حب بقا، کمال‌جویی و لذت‌جویی.&lt;br /&gt;
|ایجاد بستر رشد و خدمت برای رسیدن به کمال؛ جهت‌دهی میل به بقا از مادیات به سوی جاودانگی روحی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، فلسفۀ اخلاق، 1394ش، ص182ـ183.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۷&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ایمان&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|پیوند علم و یقین با گرایش قلبی که منجر به انگیزه نیرومند برای انجام عمل صالح می‌شود.&lt;br /&gt;
|خودکنترلی و وجدان کاری تحت نظارت الهی؛ تقویت انگیزه درونی برای ترک زشتی‌ها و انجام کارهای نیک.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌سازی در قرآن، 1388ش، ص87ـ99.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۸&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اجتماعی بودن&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|نیاز متقابل انسان‌ها به تعاون و دادوستد برای تأمین نیازهای مادی و معنوی.&lt;br /&gt;
|اهمیت کار تیمی و گروه‌های سازمانی؛ افزایش خلاقیت و قدرت حل مسئله در سایه تعاملات اجتماعی.&amp;lt;ref&amp;gt;طباطبائی، قرآن در اسلام، 1387ش، ص78-79؛ منطقی، «طراحی مدل مطالعۀ انسان‌شناختی اسلامی در مطالعات اجتماعی (با تأکيد بر دانش رفتار سازمانی)»، 1399ش، ص211.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۹&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;کرامت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|شرافت ذاتی و برتری وجودی انسان بر سایر مخلوقات که ریشه در ظرفیت روحی او دارد.&lt;br /&gt;
|لزوم حفظ عزت نفس کارکنان؛ رعایت احترام متقابل و پاسداشت جایگاه انسانی در تعاملات مدیریتی.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی،1391ش، ص57.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
ديرباز، عسکر و گنج‌خانی، آسيه، «بررسی مبانی انسان‌شناختی علوم انسانی از ديدگاه علامه مصباح يزدی»، مجلۀ مطالعات ميان‌‌رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، شمارۀ 1، 1401ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
طباطبائي، سيدمحمدحسين، قرآن در اسلام، به کوشش سيدهادی خسروشاهی، قم، بوستان کتاب، 1387ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مصباح يزدی، محمدتقی، انسان‌سازی در قرآن، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خميني، 1388ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مصباح يزدی، محمدتقی، انسان‌شناسی در قرآن، تنظيم و تدوين محمود فتحعلی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1401ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مصباح يزدی، محمدتقی، پيش‌نيازهای مديريت اسلامی، تحقيق و نگارش: غلامرضا متقي‌فر، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1391ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مصباح يزدی، محمدتقی، فلسفة اخلاق، تحقيق و نگارش احمدحسين شريفی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1394ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
منطقی، محسن، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)، فصلنامه معرفت فرهنگی، شمارۀ 4، 1403ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
منطقی، محسن، طراحی مدل مطالعۀ انسان‌شناختی اسلامی در مطالعات اجتماعی (با تأکيد بر دانش رفتار سازمانی)، مجلۀ اسلام و مطالعات اجتماعي، شمارۀ 8، 1399ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محسن منطقی</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5489</id>
		<title>مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5489"/>
		<updated>2026-02-24T13:38:56Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محسن منطقی: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام؛&#039;&#039;&#039;  مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌های بنیادین و برگرفته از منابع اسلامی درباره ماهیت، ابعاد و ویژگی‌های وجودی انسان.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسان‌شناسی به دانشی اطلاق می‌شود که به بررسی ابعاد گوناگون وجود انسان می‌پردازد. انسان‌شناسی از این نظر، یک نگاه کلان  که به مسائل کلی و بنیادین ناظر به انسان می‌پردازد و انبوه داده‌های تجربی مربوط به انسان‌ها در اوضاع خاص زمانی و مکانی از قلمرو آن خارج است.&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح يزدی، انسان‌شناسي در قرآن، 1401ش، ص22ـ25&amp;lt;/ref&amp;gt; تبیین مبانی انسان‌شناختی نقش مهمی در مباحث رفتار سازمانی ازجمله تشریح رفتار انسان، تحلیل چرایی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رفتار، پیش‌بینی رفتار آینده و روش‌های هدایت، کنترل و تغییر رفتار دارد.&amp;lt;ref&amp;gt;منطقی، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)،  1403ش، ص55.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی را در محورهای ذیل بررسی کرده‌اند: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. انسان‌شناسی مقدمه خداشناسی است و انسان خداشناس رفتار خود را بر اساس رضایت خالق هستی تنظیم می‌کند و به مسئولیت‌های شرعی و قانونی خود عمل می‌نماید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. انسان‌شناسی پشتوانه و مبنای نظام‌های اجتماعی و اخلاقی است؛ زیرا دلیل وجودی این نظام‌ها، برآوردن نیازهای اساسی انسان است و درصورتی‌که نیازهای اصیل انسانی از نیازهای کاذب بازشناسی نشود، این نظام‌ها پشتوانه منطقی نخواهند داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. با شناخت درست انسان، نیازها و روابط او مشخص می‌شود و بر این اساس می‌توان دستورالعمل‌ها و احکامی را وضع کرد که با عمل به آنها، انسان به کمال و سعادت دست یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. کشف قوانین حاکم بر پدیده‌ها، رفتارها و روابط انسان منوط به شناخت صحیح از انسان است؛ برای مثال با پذیرش سرشت مشترک انسان‌ها، زمینه کشف قوانین فراگیر درباره همه انسان‌ها فراهم می‌آید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. علوم انسانی به طور مستقیم انسان و کنش‌های او را مطالعه می‌کنند؛ بنابراین تعریف انسان و مبانی انسان‌شناختی هر مکتبی در تعیین پیش‌فرض‌ها، اصول موضوعه و توصیه‌های علمی تأثیرگذار است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. اثبات وجود روح مجرد که شاکله اصلی شخصیت انسان را تشکیل می‌دهد، اهداف، انگیزه‌ها و نیازهای انسان را در گستره‌ای فراتر از غایات مادی قرار می‌دهد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. روح دارای مراتب طولی (نفس نباتی، حیوانی و ناطقه انسانی) است و توجه به این ویژگی، مطالعه کنش‌های انسانی و تحلیل علل آن را دقیق‌تر می‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. رفتار سازمانی یکی از رشته‌های علوم انسانی است که محور آن انسان و شناخت رفتارهای اوست؛ ازاین رو لازم است نخست از خود انسان بحث شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ارزش‌های اخلاقی و انسانی حاکم بر مدیران و کارکنان، از مباحث مهم رفتار سازمانی است و شناخت این ارزش‌ها نیازمند شناخت انسان و سعادت و کمال اوست.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی و ایجاد تعهد درونی در کارکنان و مدیران نیازمند شناخت ابعاد وجودی انسان و چگونگی شکل‌گیری انگیزه‌هاست. با تثبیت ارزش‌های اخلاقی و درونی شدن آن در کارکنان، نیاز به واحدهای کنترلی کاهش یافته و هزینه‌های نیروی انسانی نیز کاهش می‌یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مبانی انسان‌شناختی رفتار سازمانی در اسلام ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;عنوان مبنا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین و محتوای بنیادین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;پیامد و دلالت در رفتار سازمانی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;فطرت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|سرشت مشترک الهی شامل شناخت‌های فطری (مانند خداشناسی) و گرایش‌های فطری (کمال‌جویی و خداپرستی).&lt;br /&gt;
|انطباق برنامه‌های تربیتی با سرشت انسانی؛ لزوم تأمین نیازهای زیستی برای ظهور گرایش‌های عالی اخلاقی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نیازمندی محض&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|وابستگی مطلق وجودی انسان به خداوند و مالکیت حقیقی الهی بر تمام اشیاء.&lt;br /&gt;
|لزوم تسلیم در برابر اوامر الهی؛ نگاه امانت‌دارانه به منابع و ابزارهای سازمانی به عنوان ملک خداوند.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اختیار و اراده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|عدم علیت تامه عوامل وراثت و محیط؛ تعیین‌کنندگی اراده انسان در انجام کنش‌ها.&lt;br /&gt;
|توجیه‌پذیری نظام پاداش و تنبیه؛ لزوم مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی مدیران و کارکنان نسبت به عملکرد خود.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;هدفمندی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|حرکت آگاهانه به سوی مطلوب نهایی یعنی سعادت، فلاح و لذت پایدار (قرب الهی).&lt;br /&gt;
|اولویت‌بخشی به اهداف بلندمدت و اخروی؛ فراتر رفتن از لذت‌های آنی و گذرا در تصمیم‌گیری‌های سازمانی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۵&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مسئولیت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تعهد همه‌جانبه انسان در قبال افعال خود به دلیل برخورداری از موهبت اراده.&lt;br /&gt;
|احساس مسئولیت در ۵ ساحت: در برابر خدا، اولیای دین، خود (سلامت و هدایت)، دیگران (حق‌الناس) و طبیعت.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۶&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اصالت روح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|بازگشت حقیقت انسان به بعد روحی؛ شامل سه غریزه: حب بقا، کمال‌جویی و لذت‌جویی.&lt;br /&gt;
|ایجاد بستر رشد و خدمت برای رسیدن به کمال؛ جهت‌دهی میل به بقا از مادیات به سوی جاودانگی روحی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۷&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ایمان&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|پیوند علم و یقین با گرایش قلبی که منجر به انگیزه نیرومند برای انجام عمل صالح می‌شود.&lt;br /&gt;
|خودکنترلی و وجدان کاری تحت نظارت الهی؛ تقویت انگیزه درونی برای ترک زشتی‌ها و انجام کارهای نیک.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۸&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اجتماعی بودن&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|نیاز متقابل انسان‌ها به تعاون و دادوستد برای تأمین نیازهای مادی و معنوی.&lt;br /&gt;
|اهمیت کار تیمی و گروه‌های سازمانی؛ افزایش خلاقیت و قدرت حل مسئله در سایه تعاملات اجتماعی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۹&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;کرامت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|شرافت ذاتی و برتری وجودی انسان بر سایر مخلوقات که ریشه در ظرفیت روحی او دارد.&lt;br /&gt;
|لزوم حفظ عزت نفس کارکنان؛ رعایت احترام متقابل و پاسداشت جایگاه انسانی در تعاملات مدیریتی.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
مصباح يزدی، محمدتقی، انسان‌شناسی در قرآن، تنظيم و تدوين محمود فتحعلی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمينی، 1401ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
منطقی، محسن، رويكرد اسلامی به مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی با تاكيد بر رفتار سازماني (مشترك)، فصلنامه معرفت فرهنگی، شمارۀ 4، 1403ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محسن منطقی</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5487</id>
		<title>مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5487"/>
		<updated>2026-02-24T13:30:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محسن منطقی: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام؛&#039;&#039;&#039;  مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌های بنیادین و برگرفته از منابع اسلامی درباره ماهیت، ابعاد و ویژگی‌های وجودی انسان.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسان‌شناسی به دانشی اطلاق می‌شود که به بررسی ابعاد گوناگون وجود انسان می‌پردازد. انسان‌شناسی از این نظر، یک نگاه کلان و کل‌نگر است که به مسائل کلی و بنیادین ناظر به انسان می‌پردازد و انبوه داده‌های تجربی مربوط به انسان‌ها در اوضاع خاص زمانی و مکانی از قلمرو آن خارج است. تبیین مبانی انسان‌شناختی نقش مهمی در مباحث رفتار سازمانی ازجمله تشریح رفتار انسان، تحلیل چرایی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رفتار، پیش‌بینی رفتار آینده و روش‌های هدایت، کنترل و تغییر رفتار دارد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی را در محورهای ذیل بررسی کرده‌اند: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. انسان‌شناسی مقدمه خداشناسی است و انسان خداشناس رفتار خود را بر اساس رضایت خالق هستی تنظیم می‌کند و به مسئولیت‌های شرعی و قانونی خود عمل می‌نماید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. انسان‌شناسی پشتوانه و مبنای نظام‌های اجتماعی و اخلاقی است؛ زیرا دلیل وجودی این نظام‌ها، برآوردن نیازهای اساسی انسان است و درصورتی‌که نیازهای اصیل انسانی از نیازهای کاذب بازشناسی نشود، این نظام‌ها پشتوانه منطقی نخواهند داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. با شناخت درست انسان، نیازها و روابط او مشخص می‌شود و بر این اساس می‌توان دستورالعمل‌ها و احکامی را وضع کرد که با عمل به آنها، انسان به کمال و سعادت دست یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. کشف قوانین حاکم بر پدیده‌ها، رفتارها و روابط انسان منوط به شناخت صحیح از انسان است؛ برای مثال با پذیرش سرشت مشترک انسان‌ها، زمینه کشف قوانین فراگیر درباره همه انسان‌ها فراهم می‌آید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. علوم انسانی به طور مستقیم انسان و کنش‌های او را مطالعه می‌کنند؛ بنابراین تعریف انسان و مبانی انسان‌شناختی هر مکتبی در تعیین پیش‌فرض‌ها، اصول موضوعه و توصیه‌های علمی تأثیرگذار است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. اثبات وجود روح مجرد که شاکله اصلی شخصیت انسان را تشکیل می‌دهد، اهداف، انگیزه‌ها و نیازهای انسان را در گستره‌ای فراتر از غایات مادی قرار می‌دهد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. روح دارای مراتب طولی (نفس نباتی، حیوانی و ناطقه انسانی) است و توجه به این ویژگی، مطالعه کنش‌های انسانی و تحلیل علل آن را دقیق‌تر می‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. رفتار سازمانی یکی از رشته‌های علوم انسانی است که محور آن انسان و شناخت رفتارهای اوست؛ ازاین رو لازم است نخست از خود انسان بحث شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ارزش‌های اخلاقی و انسانی حاکم بر مدیران و کارکنان، از مباحث مهم رفتار سازمانی است و شناخت این ارزش‌ها نیازمند شناخت انسان و سعادت و کمال اوست.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی و ایجاد تعهد درونی در کارکنان و مدیران نیازمند شناخت ابعاد وجودی انسان و چگونگی شکل‌گیری انگیزه‌هاست. با تثبیت ارزش‌های اخلاقی و درونی شدن آن در کارکنان، نیاز به واحدهای کنترلی کاهش یافته و هزینه‌های نیروی انسانی نیز کاهش می‌یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مبانی انسان‌شناختی رفتار سازمانی در اسلام ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;عنوان مبنا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین و محتوای بنیادین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;پیامد و دلالت در رفتار سازمانی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;فطرت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|سرشت مشترک الهی شامل شناخت‌های فطری (مانند خداشناسی) و گرایش‌های فطری (کمال‌جویی و خداپرستی).&lt;br /&gt;
|انطباق برنامه‌های تربیتی با سرشت انسانی؛ لزوم تأمین نیازهای زیستی برای ظهور گرایش‌های عالی اخلاقی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نیازمندی محض&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|وابستگی مطلق وجودی انسان به خداوند و مالکیت حقیقی الهی بر تمام اشیاء.&lt;br /&gt;
|لزوم تسلیم در برابر اوامر الهی؛ نگاه امانت‌دارانه به منابع و ابزارهای سازمانی به عنوان ملک خداوند.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اختیار و اراده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|عدم علیت تامه عوامل وراثت و محیط؛ تعیین‌کنندگی اراده انسان در انجام کنش‌ها.&lt;br /&gt;
|توجیه‌پذیری نظام پاداش و تنبیه؛ لزوم مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی مدیران و کارکنان نسبت به عملکرد خود.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;هدفمندی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|حرکت آگاهانه به سوی مطلوب نهایی یعنی سعادت، فلاح و لذت پایدار (قرب الهی).&lt;br /&gt;
|اولویت‌بخشی به اهداف بلندمدت و اخروی؛ فراتر رفتن از لذت‌های آنی و گذرا در تصمیم‌گیری‌های سازمانی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۵&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مسئولیت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تعهد همه‌جانبه انسان در قبال افعال خود به دلیل برخورداری از موهبت اراده.&lt;br /&gt;
|احساس مسئولیت در ۵ ساحت: در برابر خدا، اولیای دین، خود (سلامت و هدایت)، دیگران (حق‌الناس) و طبیعت.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۶&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اصالت روح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|بازگشت حقیقت انسان به بعد روحی؛ شامل سه غریزه: حب بقا، کمال‌جویی و لذت‌جویی.&lt;br /&gt;
|ایجاد بستر رشد و خدمت برای رسیدن به کمال؛ جهت‌دهی میل به بقا از مادیات به سوی جاودانگی روحی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۷&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ایمان&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|پیوند علم و یقین با گرایش قلبی که منجر به انگیزه نیرومند برای انجام عمل صالح می‌شود.&lt;br /&gt;
|خودکنترلی و وجدان کاری تحت نظارت الهی؛ تقویت انگیزه درونی برای ترک زشتی‌ها و انجام کارهای نیک.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۸&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اجتماعی بودن&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|نیاز متقابل انسان‌ها به تعاون و دادوستد برای تأمین نیازهای مادی و معنوی.&lt;br /&gt;
|اهمیت کار تیمی و گروه‌های سازمانی؛ افزایش خلاقیت و قدرت حل مسئله در سایه تعاملات اجتماعی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۹&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;کرامت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|شرافت ذاتی و برتری وجودی انسان بر سایر مخلوقات که ریشه در ظرفیت روحی او دارد.&lt;br /&gt;
|لزوم حفظ عزت نفس کارکنان؛ رعایت احترام متقابل و پاسداشت جایگاه انسانی در تعاملات مدیریتی.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
منابع&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محسن منطقی</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5486</id>
		<title>مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5486"/>
		<updated>2026-02-24T13:29:41Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محسن منطقی: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام؛&#039;&#039;&#039;  مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌های بنیادین و برگرفته از منابع اسلامی درباره ماهیت، ابعاد و ویژگی‌های وجودی انسان.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسان‌شناسی به دانشی اطلاق می‌شود که به بررسی ابعاد گوناگون وجود انسان می‌پردازد. انسان‌شناسی از این نظر، یک نگاه کلان و کل‌نگر است که به مسائل کلی و بنیادین ناظر به انسان می‌پردازد و انبوه داده‌های تجربی مربوط به انسان‌ها در اوضاع خاص زمانی و مکانی از قلمرو آن خارج است. تبیین مبانی انسان‌شناختی نقش مهمی در مباحث رفتار سازمانی ازجمله تشریح رفتار انسان، تحلیل چرایی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رفتار، پیش‌بینی رفتار آینده و روش‌های هدایت، کنترل و تغییر رفتار دارد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی را در محورهای ذیل بررسی کرده‌اند: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. انسان‌شناسی مقدمه خداشناسی است و انسان خداشناس رفتار خود را بر اساس رضایت خالق هستی تنظیم می‌کند و به مسئولیت‌های شرعی و قانونی خود عمل می‌نماید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. انسان‌شناسی پشتوانه و مبنای نظام‌های اجتماعی و اخلاقی است؛ زیرا دلیل وجودی این نظام‌ها، برآوردن نیازهای اساسی انسان است و درصورتی‌که نیازهای اصیل انسانی از نیازهای کاذب بازشناسی نشود، این نظام‌ها پشتوانه منطقی نخواهند داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. با شناخت درست انسان، نیازها و روابط او مشخص می‌شود و بر این اساس می‌توان دستورالعمل‌ها و احکامی را وضع کرد که با عمل به آنها، انسان به کمال و سعادت دست یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. کشف قوانین حاکم بر پدیده‌ها، رفتارها و روابط انسان منوط به شناخت صحیح از انسان است؛ برای مثال با پذیرش سرشت مشترک انسان‌ها، زمینه کشف قوانین فراگیر درباره همه انسان‌ها فراهم می‌آید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. علوم انسانی به طور مستقیم انسان و کنش‌های او را مطالعه می‌کنند؛ بنابراین تعریف انسان و مبانی انسان‌شناختی هر مکتبی در تعیین پیش‌فرض‌ها، اصول موضوعه و توصیه‌های علمی تأثیرگذار است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. اثبات وجود روح مجرد که شاکله اصلی شخصیت انسان را تشکیل می‌دهد، اهداف، انگیزه‌ها و نیازهای انسان را در گستره‌ای فراتر از غایات مادی قرار می‌دهد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. روح دارای مراتب طولی (نفس نباتی، حیوانی و ناطقه انسانی) است و توجه به این ویژگی، مطالعه کنش‌های انسانی و تحلیل علل آن را دقیق‌تر می‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. رفتار سازمانی یکی از رشته‌های علوم انسانی است که محور آن انسان و شناخت رفتارهای اوست؛ ازاین رو لازم است نخست از خود انسان بحث شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ارزش‌های اخلاقی و انسانی حاکم بر مدیران و کارکنان، از مباحث مهم رفتار سازمانی است و شناخت این ارزش‌ها نیازمند شناخت انسان و سعادت و کمال اوست.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی و ایجاد تعهد درونی در کارکنان و مدیران نیازمند شناخت ابعاد وجودی انسان و چگونگی شکل‌گیری انگیزه‌هاست. با تثبیت ارزش‌های اخلاقی و درونی شدن آن در کارکنان، نیاز به واحدهای کنترلی کاهش یافته و هزینه‌های نیروی انسانی نیز کاهش می‌یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مبانی انسان‌شناختی رفتار سازمانی در اسلام ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ردیف&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;عنوان مبنا&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین و محتوای بنیادین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;پیامد و دلالت در رفتار سازمانی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;فطرت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|سرشت مشترک الهی شامل شناخت‌های فطری (مانند خداشناسی) و گرایش‌های فطری (کمال‌جویی و خداپرستی).&lt;br /&gt;
|انطباق برنامه‌های تربیتی با سرشت انسانی؛ لزوم تأمین نیازهای زیستی برای ظهور گرایش‌های عالی اخلاقی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نیازمندی محض&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|وابستگی مطلق وجودی انسان به خداوند و مالکیت حقیقی الهی بر تمام اشیاء.&lt;br /&gt;
|لزوم تسلیم در برابر اوامر الهی؛ نگاه امانت‌دارانه به منابع و ابزارهای سازمانی به عنوان ملک خداوند.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اختیار و اراده&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|عدم علیت تامه عوامل وراثت و محیط؛ تعیین‌کنندگی اراده انسان در انجام کنش‌ها.&lt;br /&gt;
|توجیه‌پذیری نظام پاداش و تنبیه؛ لزوم مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی مدیران و کارکنان نسبت به عملکرد خود.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;هدفمندی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|حرکت آگاهانه به سوی مطلوب نهایی یعنی سعادت، فلاح و لذت پایدار (قرب الهی).&lt;br /&gt;
|اولویت‌بخشی به اهداف بلندمدت و اخروی؛ فراتر رفتن از لذت‌های آنی و گذرا در تصمیم‌گیری‌های سازمانی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۵&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مسئولیت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تعهد همه‌جانبه انسان در قبال افعال خود به دلیل برخورداری از موهبت اراده.&lt;br /&gt;
|احساس مسئولیت در ۵ ساحت: در برابر خدا، اولیای دین، خود (سلامت و هدایت)، دیگران (حق‌الناس) و طبیعت.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۶&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اصالت روح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|بازگشت حقیقت انسان به بعد روحی؛ شامل سه غریزه: حب بقا، کمال‌جویی و لذت‌جویی.&lt;br /&gt;
|ایجاد بستر رشد و خدمت برای رسیدن به کمال؛ جهت‌دهی میل به بقا از مادیات به سوی جاودانگی روحی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۷&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;ایمان&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|پیوند علم و یقین با گرایش قلبی که منجر به انگیزه نیرومند برای انجام عمل صالح می‌شود.&lt;br /&gt;
|خودکنترلی و وجدان کاری تحت نظارت الهی؛ تقویت انگیزه درونی برای ترک زشتی‌ها و انجام کارهای نیک.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۸&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;اجتماعی بودن&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|نیاز متقابل انسان‌ها به تعاون و دادوستد برای تأمین نیازهای مادی و معنوی.&lt;br /&gt;
|اهمیت کار تیمی و گروه‌های سازمانی؛ افزایش خلاقیت و قدرت حل مسئله در سایه تعاملات اجتماعی.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۹&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;کرامت&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|شرافت ذاتی و برتری وجودی انسان بر سایر مخلوقات که ریشه در ظرفیت روحی او دارد.&lt;br /&gt;
|لزوم حفظ عزت نفس کارکنان؛ رعایت احترام متقابل و پاسداشت جایگاه انسانی در تعاملات مدیریتی.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 ==منابع==&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محسن منطقی</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5485</id>
		<title>مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&amp;diff=5485"/>
		<updated>2026-02-24T13:16:04Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محسن منطقی: صفحه‌ای تازه حاوی «&amp;lt;big&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام؛&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/big&amp;gt;  مبانی انسان‌شناختی هر مکتب فکری، نقش بنیادینی در شکل‌گیری نظریه‌های علوم انسانی ازجمله رفتار سازمانی ایفا می‌کند. ازآنجاکه مبانی انسان‌شناختی اسلام با سایر مکاتب تمایز اساسی دارد، ت...» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مبانی انسان‌شناختی رفتار اجتماعی در اسلام؛&#039;&#039;&#039;&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مبانی انسان‌شناختی هر مکتب فکری، نقش بنیادینی در شکل‌گیری نظریه‌های علوم انسانی ازجمله رفتار سازمانی ایفا می‌کند. ازآنجاکه مبانی انسان‌شناختی اسلام با سایر مکاتب تمایز اساسی دارد، تبیین این مبانی برای ارائه الگوی رفتاری متناسب با فرهنگ اسلامی ضروری است. هدف این مقاله، تبیین مبانی انسان‌شناختی رفتار سازمانی در اسلام با استفاده از روش اسنادی و مراجعه به دیدگاه‌های مفسران و اندیشمندان اسلامی است. مبانی انسان‌شناختی اسلام شامل مؤلفه‌هایی همچون فطرت، نیازمندی محض انسان، اختیار، هدفمندی، مسئولیت، اصالت روح، ایمان، اجتماعی بودن و کرامت است. هر یک از این مبانی، دلالت‌های مشخصی برای حوزه‌های مختلف رفتار سازمانی ازجمله ایجاد انگیزه، تربیت نیروی انسانی، مسئولیت‌پذیری، پیش‌بینی رفتار و کنترل و هدایت کارکنان دارد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مفهوم‌شناسی و ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسان‌شناسی به دانشی اطلاق می‌شود که به بررسی ابعاد گوناگون وجود انسان می‌پردازد. انسان‌شناسی مورد نظر در این مقاله از نوع کلان و کل‌نگر است که به مسائل کلی و بنیادین ناظر به انسان می‌پردازد و انبوه داده‌های تجربی مربوط به انسان‌ها در اوضاع خاص زمانی و مکانی از قلمرو آن خارج است. تبیین مبانی انسان‌شناختی نقش مهمی در مباحث رفتار سازمانی ازجمله تشریح رفتار انسان، تحلیل چرایی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رفتار، پیش‌بینی رفتار آینده و روش‌های هدایت، کنترل و تغییر رفتار دارد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ابعاد ارتباط انسان‌شناسی با رفتار سازمانی را می‌توان از چند جهت بررسی کرد:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. انسان‌شناسی مقدمه خداشناسی است و انسان خداشناس رفتار خود را بر اساس رضایت خالق هستی تنظیم می‌کند و به مسئولیت‌های شرعی و قانونی خود عمل می‌نماید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. انسان‌شناسی پشتوانه و مبنای نظام‌های اجتماعی و اخلاقی است؛ زیرا دلیل وجودی این نظام‌ها، برآوردن نیازهای اساسی انسان است و درصورتی‌که نیازهای اصیل انسانی از نیازهای کاذب بازشناسی نشود، این نظام‌ها پشتوانه منطقی نخواهند داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. با شناخت درست انسان، نیازها و روابط او مشخص می‌شود و بر این اساس می‌توان دستورالعمل‌ها و احکامی را وضع کرد که با عمل به آنها، انسان به کمال و سعادت دست یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. کشف قوانین حاکم بر پدیده‌ها، رفتارها و روابط انسان منوط به شناخت صحیح از انسان است؛ برای مثال با پذیرش سرشت مشترک انسان‌ها، زمینه کشف قوانین فراگیر درباره همه انسان‌ها فراهم می‌آید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. علوم انسانی به طور مستقیم انسان و کنش‌های او را مطالعه می‌کنند؛ بنابراین تعریف انسان و مبانی انسان‌شناختی هر مکتبی در تعیین پیش‌فرض‌ها، اصول موضوعه و توصیه‌های علمی تأثیرگذار است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. اثبات وجود روح مجرد که شاکله اصلی شخصیت انسان را تشکیل می‌دهد، اهداف، انگیزه‌ها و نیازهای انسان را در گستره‌ای فراتر از غایات مادی قرار می‌دهد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. روح دارای مراتب طولی (نفس نباتی، حیوانی و ناطقه انسانی) است و توجه به این ویژگی، مطالعه کنش‌های انسانی و تحلیل علل آن را دقیق‌تر می‌کند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. رفتار سازمانی یکی از رشته‌های علوم انسانی است که محور آن انسان و شناخت رفتارهای اوست؛ ازاین رو لازم است نخست از خود انسان بحث شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. ارزش‌های اخلاقی و انسانی حاکم بر مدیران و کارکنان، از مباحث مهم رفتار سازمانی است و شناخت این ارزش‌ها نیازمند شناخت انسان و سعادت و کمال اوست.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
10. نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی و ایجاد تعهد درونی در کارکنان و مدیران نیازمند شناخت ابعاد وجودی انسان و چگونگی شکل‌گیری انگیزه‌هاست. با تثبیت ارزش‌های اخلاقی و درونی شدن آن در کارکنان، نیاز به واحدهای کنترلی کاهش یافته و هزینه‌های نیروی انسانی نیز کاهش می‌یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مبانی انسان‌شناختی رفتار سازمانی در اسلام&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در هر علمی با پیش‌فرض‌هایی روبه‌روییم که بدون پذیرش آنها هیچ گزاره‌ای در هیچ دانشی به اثبات نخواهد رسید. به این پیش‌فرض‌ها «مبانی» می‌گویند. مبانی انسان‌شناختی اسلام که بر رفتار سازمانی تأثیرگذارند عبارت‌اند از:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1. فطرت&lt;br /&gt;
بر اساس اندیشه اسلامی، همه انسان‌ها از سرشتی مشترک و فطرت الهی برخوردارند. این فطرت شامل شناخت‌ها و ادراک‌هایی می‌شود که از آن به شناخت‌های فطری تعبیر می‌شود؛ مانند خداشناسی فطری. علاوه بر شناخت‌ها، گرایش‌های فطری نیز در انسان وجود دارد؛ مانند میل به آب و غذا و میل به ارضای جنسی که در ابتدای خلقت ضعیف‌اند و به تدریج قوی می‌شوند. خداپرستی نیز یکی از گرایش‌های فطری انسان است. این مبنا دلالت می‌کند که اگر نیازهای اساسی جسمی کارکنان و مدیران تأمین شود، گرایش فطری خداپرستی در آنان ظهور خواهد یافت. همچنین ازآنجاکه تعالیم دینی با فطرت انسان انطباق دارد، معیار اساسی برای پذیرش یا عدم پذیرش گفتارها و اعمال در تربیت نیروی انسانی، انطباق آنها با فطرت است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2. نیازمند محض بودن انسان&lt;br /&gt;
در جهان‌بینی الهی، خداوند مبدأ و آفریننده موجودات است و انسان موجودی وابسته و نیازمند به او معرفی می‌شود. بر این اساس، هرگاه انسان در اشیا تصرف کند و از آنها بهره ببرد، باید بداند که در ملک خداوند تصرف کرده است. بنابراین انسان باید در برابر اوامر و نواهی خداوند تسلیم محض باشد؛ زیرا اعتقاد به ربوبیت تکوینی و تشریعی خداوند چنین اقتضایی دارد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3. اختیار&lt;br /&gt;
هدف از خلقت بشر رسیدن به کمال حقیقی از راه رفتار اختیاری است؛ بنابراین باید زمینه انتخاب و گزینش میان راه‌های مختلف برایش فراهم باشد. در بینش اسلامی عواملی مانند وراثت، محیط و خوراک در عین تأثیرگذاری بر رفتار، انسان را در رفتارهایش مجبور نمی‌کنند؛ زیرا این عوامل علت تامه نیستند و آنچه کار را تعین می‌بخشد و به انجام می‌رساند، اراده انسان است. مختار بودن انسان به این معناست که او قدرت بر انتخاب کارهای نیک و بد دارد و بر همین مبناست که پاداش و تنبیه توجیه می‌یابد و برنامه تربیتی برای رشد و تعالی نیروی انسانی معنا پیدا می‌کند. با فرض مختار بودن انسان است که می‌توان گفت مدیران و کارکنان باید مسئولیت‌پذیر باشند و نسبت به اقدامات خود پاسخگو باشند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
4. هدفمند بودن انسان&lt;br /&gt;
با پذیرش این مبنا که انسان دارای اختیار و اراده است، می‌توان هدف‌دار بودن انسان را نیز از آن نتیجه‌گیری کرد؛ زیرا انسان مختار هدفی را در نظر می‌گیرد و فعالیت‌های اختیاری خود را برای رسیدن به آن انجام می‌دهد. این مطلوب نهایی که به صورت فطری برای انسان مطلوب است، سعادت، فلاح و فوز نامیده می‌شود. سعادت به معنای لذت پایدار است. قرآن در مقایسه لذت‌های دنیوی و اخروی، بر این نکته تأکید دارد که لذت آخرت از نظر کیفی بهتر و به لحاظ کمی پایدارتر است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
5. مسئولیت انسان&lt;br /&gt;
اسلام هرچند تأثیر عوامل محیطی و ژنتیکی بر رفتار انسان را می‌پذیرد، ولی اراده و اختیار را عامل تعیین‌کننده رفتار می‌داند و به همین جهت انسان را مسئول همه اعمال و رفتارهای خود معرفی می‌کند. مسئولیت‌های انسان عبارت‌اند از: مسئولیت در برابر خداوند به دلیل تصرف در نعمت‌های الهی، مسئولیت در برابر اولیای دین و والدین، مسئولیت در برابر خود (اعضا و جوارح و هدایت خویش)، مسئولیت در برابر دیگران و مسئولیت در برابر طبیعت و موجودات.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
6. اصالت روح&lt;br /&gt;
انسان از دو ساحت وجودی جسم و روح برخوردار است و حقیقت انسان به بعد روحی او بازمی‌گردد. نفس انسان از ابعاد سه‌گانه تشکیل شده است: بعد آگاهی و شناخت، بعد قدرت (توانایی‌هایی که مبدأ فعالیت‌های جسمانی و روانی می‌شود) و بعد محبت (محبت به خود و عشق به خدا). این ابعاد سه‌گانه منشأ ایجاد سه گرایش اصلی در نفس می‌شوند که سرچشمه ظهور فعالیت‌های انسان‌اند و او را به رفتارهای گوناگون وامی‌دارند:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
- حب بقا: نخستین غریزه از سه غریزه اصلی انسان. اگر انسان حقیقت نفس را به وجود مادی بدن تصور کند، حب بقا به شکل آرزوهای دراز و علاقه شدید به عمر طولانی در این دنیا بروز می‌کند؛ ولی اگر حقیقت نفس را به وجود روح مجرد و جاودان بداند، به کارهایی می‌پردازد که برای آخرتش مفیدتر است.&lt;br /&gt;
- کمال‌جویی: انسان علاوه بر بقا، دوست دارد جریان زندگی‌اش همواره در مسیر تکامل و پیشرفت باشد. قرب الهی مفهوم محوری معارف توحیدی و مصداق سعادت و کمال نهایی است. با پذیرش این پیش‌فرض که انسان همواره به دنبال کمال است، باید در سازمان شرایطی ایجاد کرد تا مدیران و کارکنان با پذیرش مسئولیت‌های جدید و خدمت به مردم به رشد و کمال دست یابند.&lt;br /&gt;
- لذت‌جویی و سعادت‌خواهی: سومین غریزه اصلی انسان، میل به کام‌جویی و رفاه است که گستره زیادی دارد و شامل لذت‌های جسمی (مانند تغذیه و غریزه جنسی)، لذت‌های مرتبط با رابطه روح و بدن (مانند زیبایی‌دوستی) و لذت‌های مختص روح (مانند عواطف و احساسات) می‌شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
7. ایمان&lt;br /&gt;
اساس رفتارهای اخلاقی انسان، ایمان و تقواست. ایمان در قلب انسان می‌جوشد و در اعضا و جوارح جریان می‌یابد و به صورت اعمال نیک ظاهر می‌شود. تحصیل و تقویت ایمان با دو شرط به دست می‌آید: نخست علم و یقین به توحید، نبوت و معاد، و دوم مساعد بودن شرایط روانی برای پذیرش حق. علم هم حقیقت را روشن می‌کند و هم زمینه شکوفایی میل‌های فطری را فراهم می‌آورد. با حصول ایمان، انگیزه نیرومندی در انسان برای انجام عمل صالح و ترک کارهای زشت به وجود می‌آید. روش‌های حفظ و تقویت ایمان شامل تفکر در آفاق و انفس، مطالعه تاریخ گذشتگان، اندیشیدن در آثار دنیوی و اخروی کارها، توجه به حضور و نظارت الهی، محبت خدا و اولیای او و یادآوری نعمت‌های الهی است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8. اجتماعی بودن انسان&lt;br /&gt;
انسان از یک سو نیازمندی‌های بی‌شماری دارد که به تنهایی از عهده برآوردن آنها برنمی‌آید و از سوی دیگر مشاهده می‌کند دیگران نیز مانند او دارای آرزوها و توانایی‌هایی هستند. به همین دلیل به ناچار به تعاون اجتماعی تن می‌دهد و وارد یک بازار دادوستد عمومی می‌شود. انسان‌ها در سایه زندگی اجتماعی و عضویت در گروه‌های رسمی و غیررسمی، ضمن تأمین نیازهای مادی و معنوی، قدرت حل مسئله و خلاقیتشان افزایش یافته و زمینه رشد و تعالی آنان فراهم می‌شود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9. کرامت&lt;br /&gt;
کرامت به معنای شرافت و عزت است. خداوند در قرآن، فرزندان آدم را کرامت داده و آنان را بر بسیاری از آفریده‌های خود برتری بخشیده است. این کرامت الهی با فعالیت‌ها و کارکردهای مثبت حفاظت می‌شود. کرامت هرچند در بعد مادی انسان نیز مطرح است، ولی وضعیت روحی انسان با هیچ موجود دیگری قابل مقایسه نیست. انسان با ظرفیت روحی خود می‌تواند با کنش‌ها و رفتارهای فردی، سازمانی و اجتماعی به درجه‌ای از رشد و کمال دست یابد که هیچ موجود دیگری به آن جايگاه نمی‌رسد. بر این اساس، همگان باید کرامت انسانی را حفظ کنند؛ هم خود انسان باید کرامت خود را پاس بدارد و هم دیگران موظف‌اند کرامت یکدیگر را حفظ نمایند.&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 ==منابع==&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محسن منطقی</name></author>
	</entry>
</feed>