<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="fa">
	<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C+%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C</id>
	<title>دانشنامه علوم انسانی - مشارکت‌های کاربر [fa]</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C+%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/fa/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C"/>
	<updated>2026-11-20T10:59:13Z</updated>
	<subtitle>مشارکت‌های کاربر</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5591</id>
		<title>مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5591"/>
		<updated>2026-02-26T08:31:23Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محمدمهدی نادری: /* منابع */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران؛&#039;&#039;&#039; الگوی ادارۀ نظام‌مند امور کشور در چارچوب مبانی اسلام و آرمان‌های انقلاب اسلامی.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی به‌عنوان یکی از الگوهای مدیریتی برآمده از ارزش‌های اسلامی و انقلابی، راهبردی برای غلبه بر مشکلات داخلی و تهدیدهای خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. این مفهوم با الهام از دو تجربه موفق نهاد جهاد سازندگی و هشت سال دفاع مقدس شکل گرفته و بر مؤلفه‌هایی چون ایثار، خودباوری، اخلاص و تلاش بی‌وقفه در راه خدا استوار است. پژوهشگران این الگو را در سه بعد زمینه‌ای، ساختاری و رفتاری تحلیل کرده و آن را رویکردی اقتضایی از مدیریت اسلامی متناسب با شرایط خاص همچون تحریم و تهدید می‌دانند.  &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
مدیریت از دیدگاه صاحب‌نظران به معنای به‌کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی بر اساس یک نظام ارزشی پذیرفته شده برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده می‌باشد.&amp;lt;ref&amp;gt;رضائیان، مبانی سازمان و مدیریت، 1379ش، ص8.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; جهاد در فرهنگ اسلامی به معنای کوشش الهی، تلاش اعتقادی و خودآگاهانه، همه‌جانبه و همیشگی است که در سطح خرد به مبارزه با نفس و در سطح کلان به مبارزه با ظلم و بی‌عدالتی اجتماعی معنا می‌یابد.&amp;lt;ref&amp;gt;محمدی، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، 1388ش، ص 24.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; مدیریت جهادی نیز عبارت است از علم و هنر مدیریت و بسیج همه‌جانبه منابع مادی، انسانی و معنوی با تلاش جدی و سخت‌کوشی مبتنی بر علم و ظرفیت‌های درونی در همه عرصه‌ها، همراه با حرکت پرشتاب و تلاش بی‌وقفه در راه خدا برای پیشرفت اهداف سازمان.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 24-25.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نسبت مدیریت جهادی با مدیریت اسلامی ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نوع رابطه (حالات چهارگانه)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین مفهوم&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;وضعیت پذیرش&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;دلیل رد یا انتخاب&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱. عموم و خصوص مطلق&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مدیریت جهادی زیرمجموعه و بخشی از مدیریت اسلامی است.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;منتخب و صحیح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مدیریت اسلامی بر نظام ارزشی اسلام مبتنی است و جهاد یکی از ارزش‌های کلیدی این نظام است.&amp;lt;ref&amp;gt;حسینی خامنه‌اي، دیدار با مسئولان مدیریت شهری تهران،23 دی 1392ش.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲. عموم و خصوص من‌وجه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو دارای اشتراکات و تفاوت‌های مستقل از هم هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|هر جا مدیریت جهادی (با نیت الهی) محقق شود، قطعاً مدیریت اسلامی نیز حضور دارد.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳. تباین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو هیچ نقطه مشترکی ندارند و کاملاً از هم جدا هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|واژه جهاد دارای بار ارزشی و دینی است، لذا جدایی مطلق آن‌ها با ماهیت دینی جهاد در تضاد است.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴. تطابق (تساوی)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو مفهوم کاملاً مترادف و بر هم منطبق هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|اگر یکی بودند، نیازی به طراحی الگوی جدید و تأکید بر واژه «جهادی» در شرایط خاص نبود.&amp;lt;ref&amp;gt;احمدزاده و همکاران، درآمدی بر مدیریت جهادی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌‌‌البلاغه و سیرة امامین انقلاب اسلامی و شهداء، 1396ش، ص35-38، &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای عملی مدیریت جهادی در ایران ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران دو تجربه مهم را به‌عنوان مصادیق برجسته مدیریت جهادی در ایران معرفی کرده‌اند. نخست، تجربه دفاع مقدس که دستاوردهایی مانند تقویت خودباوری، امید و خوش‌بینی به نظام، استقامت در عرصه جامعه، شکوفایی استعدادها، رشد باورهای دینی، تولد تفکر بسیجی، رشد فضایل اخلاقی و معنوی، تحکیم وحدت ملی و ایجاد همگرایی میان اقوام را به دنبال داشت.&amp;lt;ref&amp;gt;منصوری لاریجانی، کارآمدي سياست دفاعي از ديدگاه امام خامنه‌ای، 1379ش، ص 279 -313.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; دومین تجربه، نهاد جهاد سازندگی است که به فرمان امام خمینی شکل گرفت و دستاوردهایی چون توجه ویژه به محرومان، تلاش برای تحقق رشد کشاورزی به عنوان محور استقلال کشور، تربیت نیروهای متعهد برای نظام اداری و دگرگون ساختن چهره روستاها را در پی داشت.&amp;lt;ref&amp;gt;کاوشی، جهاد سازندگی و جنگ، 1385ش، ص47.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای مطلوب مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
!ردیف&lt;br /&gt;
!مبنای الگو&lt;br /&gt;
!مؤلفه‌ها / ابعاد&lt;br /&gt;
!جزئیات&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;1&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس سه حوزه‌ تمایل، اندیشه و رفتار&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه تمایلات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|ایمان و اعتقاد قلبی، پایبندی به ارزش‌های الهی، روحیه ایثار و مجاهدت، انگیزه خدمت‌رسانی، گرایش به کار جهادی و انقلابی&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه اندیشه‌ها (بینشی)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|باور به کارآمدی اسلام در اداره جامعه، تفکر انقلابی، اعتقاد به خودباوری و «ما می‌توانیم»، نگاه مسئله‌محور، دشمن‌شناسی و فرصت‌شناسی&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه رفتارها&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|اقدام جهادی و میدانی، تلاش مضاعف، ساده‌زیستی، مسئولیت‌پذیری، عدالت‌محوری، قانون‌گرایی، پرهیز از اشرافی‌گری، خدمت بی‌منت&amp;lt;ref&amp;gt;مشایخی و همکاران، مقایسة تطبیقی سبک مدیریت جهادی با سایر سبک‌های مدیریتی آسیب‌شنا‌سی سازمانی مدیریت جهادی، 1388ش، ص27.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;2&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس ابعاد پنج‌گانه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اعتقادی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|باورهای دینی و انقلابی، ایمان به اهداف نظام اسلامی، اخلاص در عمل&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اخلاقی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تقوا، صداقت، امانت‌داری، روحیه خدمت، تواضع&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد فرهنگی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|ترویج فرهنگ جهاد و مقاومت، تقویت روحیه انقلابی در سازمان&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اجتماعی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مردم‌مداری، عدالت‌طلبی، مسئولیت اجتماعی، تعامل سازنده با جامعه&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد مدیریتی/عملکردی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|کارآمدی، برنامه‌ریزی جهادی، سرعت و دقت در عمل، نوآوری، نتیجه‌گرایی&amp;lt;ref&amp;gt;مرتضوی، مدیریت جهادي، تجلی الگوي اسلامی ایرانی پیشرفت، ۱۳۹۲ش، ص23.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;3&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس چالش‌ها و الزامات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;شناسایی چالش‌ها&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|چالش‌های رفتاری مثل ضعف انگیزه و کم‌کاری، چالش‌های ساختاری  مانند بوروکراسی، چالش‌های زمینه‌ای  مانند شرایط اقتصادی و فشارهای بیرونی&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;شناسایی الزامات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|الزامات رفتاری مانند تقویت روحیه جهادی، الزامات مدیریتی مانند اصلاح ساختارها و چابک‌سازی،  الزامات انسانیالزامات و ساختاری مانند اصلاح فرآیندها&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;دستاورد مورد انتظار&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تحقق مدیریت جهادی کارآمد، پیشرفت سازمانی، غلبه بر موانع، تحقق اهداف انقلاب اسلامی«&amp;lt;ref&amp;gt;سلطانی، «مدیریت جهادی، چالش‌ها و الزامات»، 1393ش، ص 36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
=== بعد زمینه‌ای ===&lt;br /&gt;
بعد زمینه‌ای شامل مؤلفه‌های زمینه‌ساز عوامل رفتاری و ساختاری است. این مؤلفه‌ها در محیط سازمان قرار داشته و بر رفتار و ساختار تأثیر می‌گذارند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: معنویت، اعتقاد به فرهنگ جهادی، ساده‌زیستی مدیران، اعتقاد به استقلال و خودکفایی، پاک‌دستی مدیران، انگیزه الهی، انتقادی بودن مدیران و داشتن هوش عاطفی.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 29-30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد ساختاری ===&lt;br /&gt;
بعد ساختاری شامل مؤلفه‌هایی است که با نظم و ترتیب خاصی به هم پیوسته و در چارچوب سازمان و مدیریت قرار می‌گیرند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: حاکم بودن سلسله مراتب ولایی در سازمان، مدیریت مشارکتی، توسعه مسیر شغلی، وجود ساختار منعطف و کارآمد، مدیریت مبتنی بر هدف، حاکمیت نظم و انضباط، وجود هوش سازمانی و حاکم بودن تقوای سازمانی.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 29-30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد رفتاری ===&lt;br /&gt;
بعد رفتاری شامل هنجارها و الگوهای رفتاری افراد است که محتوای اصلی مدیریت جهادی را تشکیل داده و جزو عوامل فعال سازمان محسوب می‌شود. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: التزام به ارزش‌های اخلاقی، تیم‌مداری، اهتمام بر رفتار داوطلبانه، توسعه سرمایه روان‌شناختی و خلاقیت در امور.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 29-30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مؤلفه‌های مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران با مراجعه به خاطرات، دست‌نوشته‌ها، زندگی‌نامه‌ها و کتاب‌های مرتبط با سرداران دفاع مقدس و همچنین توصیف‌های ارائه شده درباره نهاد جهاد سازندگی، به استخراج مؤلفه‌های مدیریت جهادی پرداخته‌اند. از میان مفاهیم به‌دست‌آمده، مؤلفه‌هایی مانند اخلاص شامل دوری از شهرت، پرهیز از ریا و انجام کار برای خدا و التزام به ارزش‌های اخلاقی مانند تواضع، توکل به خدا، شجاعت و ایثار، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. همچنین مفاهیمی چون خودباوری، امید به موفقیت، استقامت و اعتماد به نیروها در زمره مؤلفه‌های کلیدی مدیریت جهادی قرار می‌گیرند.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* احمدزاده و همكاران، درآمدی بر مدیریت جهادی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌‌‌البلاغه و سیرة امامین انقلاب اسلامی و شهداء، مقدمه و کلیات، تهران، دانشگاه امام صادق، بسیج دانشجویی، 1396ش.&lt;br /&gt;
* رضائیان، علی، مبانی سازمان و مدیریت، تهران، سمت، 1379ش.&lt;br /&gt;
* سلطانی، محمدرضا،‌ «مدیریت جهادی، چالش‌ها و الزامات»، مجلۀ مدیریت اسلامی، سال بيست و دوم‌، شمارۀ 2، 1393ش.&lt;br /&gt;
* کاوشی، حسین، جهاد سازندگی و جنگ، تهران، دفاع، 1385ش.&lt;br /&gt;
* محمدی، مظاهر، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی، تهران، جهاد کشاورزی، 1388ش.&lt;br /&gt;
* مرتضوی، سيدمرتضوی، مدیریت جهادي، تجلی الگوي اسلامی ایرانی پیشرفت، مجموعه مقالات مدیریت جهادی، داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ، اﺻﻔﻬﺎن،۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
* مشایخی، کریم و همكاران، مقایسة تطبیقی سبک مدیریت جهادی با سایر سبک‌های مدیریتی آسیب‌شنا‌سی سازمانی مدیریت جهادی، تهران،‌ دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی، 1388ش.&lt;br /&gt;
* منصوری لاریجانی، اسماعیل، کارآمدي سياست دفاعي از ديدگاه امام خامنه‌ای، تهران، سازمان تحقیقات خودکفایی بسیج، 1379ش.&lt;br /&gt;
* نادری، محمد‌مهدی و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، سال هفتم، شمارۀ 2، پیاپی 16، 1397ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محمدمهدی نادری</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5589</id>
		<title>مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5589"/>
		<updated>2026-02-26T08:17:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محمدمهدی نادری: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران؛&#039;&#039;&#039; الگوی ادارۀ نظام‌مند امور کشور در چارچوب مبانی اسلام و آرمان‌های انقلاب اسلامی.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی به‌عنوان یکی از الگوهای مدیریتی برآمده از ارزش‌های اسلامی و انقلابی، راهبردی برای غلبه بر مشکلات داخلی و تهدیدهای خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. این مفهوم با الهام از دو تجربه موفق نهاد جهاد سازندگی و هشت سال دفاع مقدس شکل گرفته و بر مؤلفه‌هایی چون ایثار، خودباوری، اخلاص و تلاش بی‌وقفه در راه خدا استوار است. پژوهشگران این الگو را در سه بعد زمینه‌ای، ساختاری و رفتاری تحلیل کرده و آن را رویکردی اقتضایی از مدیریت اسلامی متناسب با شرایط خاص همچون تحریم و تهدید می‌دانند. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
مدیریت از دیدگاه صاحب‌نظران به معنای به‌کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی بر اساس یک نظام ارزشی پذیرفته شده برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده می‌باشد.&amp;lt;ref&amp;gt;رضائیان، مبانی سازمان و مدیریت، 1379ش، ص8.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; جهاد در فرهنگ اسلامی به معنای کوشش الهی، تلاش اعتقادی و خودآگاهانه، همه‌جانبه و همیشگی است که در سطح خرد به مبارزه با نفس و در سطح کلان به مبارزه با ظلم و بی‌عدالتی اجتماعی معنا می‌یابد.&amp;lt;ref&amp;gt;محمدی، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، 1388ش، ص 24.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; مدیریت جهادی نیز عبارت است از علم و هنر مدیریت و بسیج همه‌جانبه منابع مادی، انسانی و معنوی با تلاش جدی و سخت‌کوشی مبتنی بر علم و ظرفیت‌های درونی در همه عرصه‌ها، همراه با حرکت پرشتاب و تلاش بی‌وقفه در راه خدا برای پیشرفت اهداف سازمان.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 24-25.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نسبت مدیریت جهادی با مدیریت اسلامی ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نوع رابطه (حالات چهارگانه)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین مفهوم&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;وضعیت پذیرش&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;دلیل رد یا انتخاب&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱. عموم و خصوص مطلق&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مدیریت جهادی زیرمجموعه و بخشی از مدیریت اسلامی است.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;منتخب و صحیح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مدیریت اسلامی بر نظام ارزشی اسلام مبتنی است و جهاد یکی از ارزش‌های کلیدی این نظام است.&amp;lt;ref&amp;gt;حسینی خامنه‌اي، دیدار با مسئولان مدیریت شهری تهران،23 دی 1392ش.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲. عموم و خصوص من‌وجه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو دارای اشتراکات و تفاوت‌های مستقل از هم هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|هر جا مدیریت جهادی (با نیت الهی) محقق شود، قطعاً مدیریت اسلامی نیز حضور دارد.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳. تباین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو هیچ نقطه مشترکی ندارند و کاملاً از هم جدا هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|واژه جهاد دارای بار ارزشی و دینی است، لذا جدایی مطلق آن‌ها با ماهیت دینی جهاد در تضاد است.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴. تطابق (تساوی)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو مفهوم کاملاً مترادف و بر هم منطبق هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|اگر یکی بودند، نیازی به طراحی الگوی جدید و تأکید بر واژه «جهادی» در شرایط خاص نبود.&amp;lt;ref&amp;gt;احمدزاده و همکاران، درآمدی بر مدیریت جهادی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌‌‌البلاغه و سیرة امامین انقلاب اسلامی و شهداء، 1396ش، ص35-38، &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای عملی مدیریت جهادی در ایران ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران دو تجربه مهم را به‌عنوان مصادیق برجسته مدیریت جهادی در ایران معرفی کرده‌اند. نخست، تجربه دفاع مقدس که دستاوردهایی مانند تقویت خودباوری، امید و خوش‌بینی به نظام، استقامت در عرصه جامعه، شکوفایی استعدادها، رشد باورهای دینی، تولد تفکر بسیجی، رشد فضایل اخلاقی و معنوی، تحکیم وحدت ملی و ایجاد همگرایی میان اقوام را به دنبال داشت.&amp;lt;ref&amp;gt;منصوری لاریجانی، کارآمدي سياست دفاعي از ديدگاه امام خامنه‌ای، 1379ش، ص 279 -313.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; دومین تجربه، نهاد جهاد سازندگی است که به فرمان امام خمینی شکل گرفت و دستاوردهایی چون توجه ویژه به محرومان، تلاش برای تحقق رشد کشاورزی به عنوان محور استقلال کشور، تربیت نیروهای متعهد برای نظام اداری و دگرگون ساختن چهره روستاها را در پی داشت.&amp;lt;ref&amp;gt;کاوشی، جهاد سازندگی و جنگ، 1385ش، ص47.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای مطلوب مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
!ردیف&lt;br /&gt;
!مبنای الگو&lt;br /&gt;
!مؤلفه‌ها / ابعاد&lt;br /&gt;
!جزئیات&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;1&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس سه حوزه‌ تمایل، اندیشه و رفتار&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه تمایلات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|ایمان و اعتقاد قلبی، پایبندی به ارزش‌های الهی، روحیه ایثار و مجاهدت، انگیزه خدمت‌رسانی، گرایش به کار جهادی و انقلابی&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه اندیشه‌ها (بینشی)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|باور به کارآمدی اسلام در اداره جامعه، تفکر انقلابی، اعتقاد به خودباوری و «ما می‌توانیم»، نگاه مسئله‌محور، دشمن‌شناسی و فرصت‌شناسی&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه رفتارها&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|اقدام جهادی و میدانی، تلاش مضاعف، ساده‌زیستی، مسئولیت‌پذیری، عدالت‌محوری، قانون‌گرایی، پرهیز از اشرافی‌گری، خدمت بی‌منت&amp;lt;ref&amp;gt;مشایخی و همکاران، مقایسة تطبیقی سبک مدیریت جهادی با سایر سبک‌های مدیریتی آسیب‌شنا‌سی سازمانی مدیریت جهادی، 1388ش، ص27.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;2&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس ابعاد پنج‌گانه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اعتقادی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|باورهای دینی و انقلابی، ایمان به اهداف نظام اسلامی، اخلاص در عمل&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اخلاقی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تقوا، صداقت، امانت‌داری، روحیه خدمت، تواضع&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد فرهنگی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|ترویج فرهنگ جهاد و مقاومت، تقویت روحیه انقلابی در سازمان&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اجتماعی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مردم‌مداری، عدالت‌طلبی، مسئولیت اجتماعی، تعامل سازنده با جامعه&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد مدیریتی/عملکردی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|کارآمدی، برنامه‌ریزی جهادی، سرعت و دقت در عمل، نوآوری، نتیجه‌گرایی&amp;lt;ref&amp;gt;مرتضوی، مدیریت جهادي، تجلی الگوي اسلامی ایرانی پیشرفت، ۱۳۹۲ش، ص23.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;3&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس چالش‌ها و الزامات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;شناسایی چالش‌ها&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|چالش‌های رفتاری (ضعف انگیزه، کم‌کاری)، چالش‌های ساختاری (بوروکراسی، تمرکزگرایی)، چالش‌های زمینه‌ای (شرایط اقتصادی، فشارهای بیرونی)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;شناسایی الزامات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|الزامات رفتاری (تقویت روحیه جهادی)، الزامات مدیریتی (اصلاح ساختارها، چابک‌سازی)، الزامات انسانی (توانمندسازی نیروی انسانی)، الزامات ساختاری (اصلاح فرآیندها)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;دستاورد مورد انتظار&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تحقق مدیریت جهادی کارآمد، پیشرفت سازمانی، غلبه بر موانع، تحقق اهداف انقلاب اسلامی«&amp;lt;ref&amp;gt;سلطانی، «مدیریت جهادی، چالش‌ها و الزامات»، 1393ش، ص 36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
=== بعد زمینه‌ای ===&lt;br /&gt;
بعد زمینه‌ای شامل مؤلفه‌های زمینه‌ساز عوامل رفتاری و ساختاری است. این مؤلفه‌ها در محیط سازمان قرار داشته و بر رفتار و ساختار تأثیر می‌گذارند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: معنویت، اعتقاد به فرهنگ جهادی، ساده‌زیستی مدیران، اعتقاد به استقلال و خودکفایی، پاک‌دستی مدیران، انگیزه الهی، انتقادی بودن مدیران و داشتن هوش عاطفی.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 29-30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد ساختاری ===&lt;br /&gt;
بعد ساختاری شامل مؤلفه‌هایی است که با نظم و ترتیب خاصی به هم پیوسته و در چارچوب سازمان و مدیریت قرار می‌گیرند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: حاکم بودن سلسله مراتب ولایی در سازمان، مدیریت مشارکتی، توسعه مسیر شغلی، وجود ساختار منعطف و کارآمد، مدیریت مبتنی بر هدف، حاکمیت نظم و انضباط، وجود هوش سازمانی و حاکم بودن تقوای سازمانی.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 29-30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد رفتاری ===&lt;br /&gt;
بعد رفتاری شامل هنجارها و الگوهای رفتاری افراد است که محتوای اصلی مدیریت جهادی را تشکیل داده و جزو عوامل فعال سازمان محسوب می‌شود. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: التزام به ارزش‌های اخلاقی، تیم‌مداری، اهتمام بر رفتار داوطلبانه، توسعه سرمایه روان‌شناختی و خلاقیت در امور.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 29-30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مؤلفه‌های مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران با مراجعه به خاطرات، دست‌نوشته‌ها، زندگی‌نامه‌ها و کتاب‌های مرتبط با سرداران دفاع مقدس و همچنین توصیف‌های ارائه شده درباره نهاد جهاد سازندگی، به استخراج مؤلفه‌های مدیریت جهادی پرداخته‌اند. از میان مفاهیم به‌دست‌آمده، مؤلفه‌هایی مانند اخلاص شامل دوری از شهرت، پرهیز از ریا و انجام کار برای خدا و التزام به ارزش‌های اخلاقی مانند تواضع، توکل به خدا، شجاعت و ایثار، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. همچنین مفاهیمی چون خودباوری، امید به موفقیت، استقامت و اعتماد به نیروها در زمره مؤلفه‌های کلیدی مدیریت جهادی قرار می‌گیرند.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
احمدزاده و همكاران، درآمدی بر مدیریت جهادی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌‌‌البلاغه و سیرة امامین انقلاب اسلامی و شهداء، مقدمه و کلیات، تهران، دانشگاه امام صادق†، بسیج دانشجویی، 1396ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
رضائیان، علی، مبانی سازمان و مدیریت، تهران، سمت، 1379ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سلطانی، محمدرضا،‌ «مدیریت جهادی، چالش‌ها و الزامات»، مجلۀ مدیریت اسلامی، سال بيست و دوم‌، شمارۀ 2، 1393ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
کاوشی، حسین، جهاد سازندگی و جنگ، تهران، دفاع، 1385ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
محمدی، مظاهر، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی، تهران، جهاد کشاورزی، 1388ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مرتضوی، سيدمرتضوی، مدیریت جهادي، تجلی الگوي اسلامی ایرانی پیشرفت، مجموعه مقالات مدیریت جهادی، داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ، اﺻﻔﻬﺎن،۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مشایخی، کریم و همكاران، مقایسة تطبیقی سبک مدیریت جهادی با سایر سبک‌های مدیریتی آسیب‌شنا‌سی سازمانی مدیریت جهادی، تهران،‌ دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی، 1388ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
منصوری لاریجانی، اسماعیل، کارآمدي سياست دفاعي از ديدگاه امام خامنه‌ای، تهران، سازمان تحقیقات خودکفایی بسیج، 1379ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
نادری، محمد‌مهدی و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، سال هفتم، شمارۀ 2، پیاپی 16، 1397ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محمدمهدی نادری</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5588</id>
		<title>مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5588"/>
		<updated>2026-02-26T08:10:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محمدمهدی نادری: /* ابعاد مدیریت جهادی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران؛&#039;&#039;&#039;  الگویی بومی مبتنی بر تجربیات انقلاب اسلامی.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی به عنوان یکی از الگوهای مدیریتی برآمده از ارزش‌های اسلامی و انقلابی، راهبردی برای غلبه بر مشکلات داخلی و تهدیدهای خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. این مفهوم با الهام از دو تجربه موفق نهاد جهاد سازندگی و هشت سال دفاع مقدس شکل گرفته و بر مؤلفه‌هایی چون ایثار، خودباوری، اخلاص و تلاش بی‌وقفه در راه خدا استوار است. پژوهشگران این الگو را در سه بعد زمینه‌ای، ساختاری و رفتاری تحلیل کرده و آن را رویکردی اقتضایی از مدیریت اسلامی متناسب با شرایط خاص همچون تحریم و تهدید می‌دانند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
مدیریت از دیدگاه صاحب‌نظران به معنای به‌کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی بر اساس یک نظام ارزشی پذیرفته شده برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده می‌باشد.&amp;lt;ref&amp;gt;رضائیان، مبانی سازمان و مدیریت، 1379ش، ص8.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; جهاد در فرهنگ اسلامی به معنای کوشش الهی، تلاش اعتقادی و خودآگاهانه، همه‌جانبه و همیشگی است که در سطح خرد به مبارزه با نفس و در سطح کلان به مبارزه با ظلم و بی‌عدالتی اجتماعی معنا می‌یابد.&amp;lt;ref&amp;gt;محمدی، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، 1388ش، ص 24.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; مدیریت جهادی نیز عبارت است از علم و هنر مدیریت و بسیج همه‌جانبه منابع مادی، انسانی و معنوی با تلاش جدی و سخت‌کوشی مبتنی بر علم و ظرفیت‌های درونی در همه عرصه‌ها، همراه با حرکت پرشتاب و تلاش بی‌وقفه در راه خدا برای پیشرفت اهداف سازمان.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 24-25.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نسبت مدیریت جهادی با مدیریت اسلامی ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نوع رابطه (حالات چهارگانه)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین مفهوم&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;وضعیت پذیرش&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;دلیل رد یا انتخاب&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱. عموم و خصوص مطلق&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مدیریت جهادی زیرمجموعه و بخشی از مدیریت اسلامی است.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;منتخب و صحیح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مدیریت اسلامی بر نظام ارزشی اسلام مبتنی است و جهاد یکی از ارزش‌های کلیدی این نظام است.&amp;lt;ref&amp;gt;حسینی خامنه‌اي، دیدار با مسئولان مدیریت شهری تهران،23 دی 1392ش.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲. عموم و خصوص من‌وجه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو دارای اشتراکات و تفاوت‌های مستقل از هم هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|هر جا مدیریت جهادی (با نیت الهی) محقق شود، قطعاً مدیریت اسلامی نیز حضور دارد.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳. تباین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو هیچ نقطه مشترکی ندارند و کاملاً از هم جدا هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|واژه جهاد دارای بار ارزشی و دینی است، لذا جدایی مطلق آن‌ها با ماهیت دینی جهاد در تضاد است.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴. تطابق (تساوی)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو مفهوم کاملاً مترادف و بر هم منطبق هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|اگر یکی بودند، نیازی به طراحی الگوی جدید و تأکید بر واژه «جهادی» در شرایط خاص نبود.&amp;lt;ref&amp;gt;احمدزاده و همکاران، درآمدی بر مدیریت جهادی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌‌‌البلاغه و سیرة امامین انقلاب اسلامی و شهداء، 1396ش، ص35-38، &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای عملی مدیریت جهادی در ایران ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران دو تجربه مهم را به‌عنوان مصادیق برجسته مدیریت جهادی در ایران معرفی کرده‌اند. نخست، تجربه دفاع مقدس که دستاوردهایی مانند تقویت خودباوری، امید و خوش‌بینی به نظام، استقامت در عرصه جامعه، شکوفایی استعدادها، رشد باورهای دینی، تولد تفکر بسیجی، رشد فضایل اخلاقی و معنوی، تحکیم وحدت ملی و ایجاد همگرایی میان اقوام را به دنبال داشت.&amp;lt;ref&amp;gt;منصوری لاریجانی، کارآمدي سياست دفاعي از ديدگاه امام خامنه‌ای، 1379ش، ص 279 -313.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; دومین تجربه، نهاد جهاد سازندگی است که به فرمان امام خمینی شکل گرفت و دستاوردهایی چون توجه ویژه به محرومان، تلاش برای تحقق رشد کشاورزی به عنوان محور استقلال کشور، تربیت نیروهای متعهد برای نظام اداری و دگرگون ساختن چهره روستاها را در پی داشت.&amp;lt;ref&amp;gt;کاوشی، جهاد سازندگی و جنگ، 1385ش، ص47.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای مطلوب مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
!ردیف&lt;br /&gt;
!مبنای الگو&lt;br /&gt;
!مؤلفه‌ها / ابعاد&lt;br /&gt;
!جزئیات&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;1&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس سه حوزه‌ تمایل، اندیشه و رفتار&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه تمایلات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|ایمان و اعتقاد قلبی، پایبندی به ارزش‌های الهی، روحیه ایثار و مجاهدت، انگیزه خدمت‌رسانی، گرایش به کار جهادی و انقلابی&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه اندیشه‌ها (بینشی)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|باور به کارآمدی اسلام در اداره جامعه، تفکر انقلابی، اعتقاد به خودباوری و «ما می‌توانیم»، نگاه مسئله‌محور، دشمن‌شناسی و فرصت‌شناسی&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه رفتارها&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|اقدام جهادی و میدانی، تلاش مضاعف، ساده‌زیستی، مسئولیت‌پذیری، عدالت‌محوری، قانون‌گرایی، پرهیز از اشرافی‌گری، خدمت بی‌منت&amp;lt;ref&amp;gt;مشایخی و همکاران، مقایسة تطبیقی سبک مدیریت جهادی با سایر سبک‌های مدیریتی آسیب‌شنا‌سی سازمانی مدیریت جهادی، 1388ش، ص27.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;2&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس ابعاد پنج‌گانه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اعتقادی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|باورهای دینی و انقلابی، ایمان به اهداف نظام اسلامی، اخلاص در عمل&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اخلاقی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تقوا، صداقت، امانت‌داری، روحیه خدمت، تواضع&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد فرهنگی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|ترویج فرهنگ جهاد و مقاومت، تقویت روحیه انقلابی در سازمان&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اجتماعی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مردم‌مداری، عدالت‌طلبی، مسئولیت اجتماعی، تعامل سازنده با جامعه&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد مدیریتی/عملکردی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|کارآمدی، برنامه‌ریزی جهادی، سرعت و دقت در عمل، نوآوری، نتیجه‌گرایی&amp;lt;ref&amp;gt;مرتضوی، مدیریت جهادي، تجلی الگوي اسلامی ایرانی پیشرفت، ۱۳۹۲ش، ص23.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;3&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس چالش‌ها و الزامات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;شناسایی چالش‌ها&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|چالش‌های رفتاری (ضعف انگیزه، کم‌کاری)، چالش‌های ساختاری (بوروکراسی، تمرکزگرایی)، چالش‌های زمینه‌ای (شرایط اقتصادی، فشارهای بیرونی)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;شناسایی الزامات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|الزامات رفتاری (تقویت روحیه جهادی)، الزامات مدیریتی (اصلاح ساختارها، چابک‌سازی)، الزامات انسانی (توانمندسازی نیروی انسانی)، الزامات ساختاری (اصلاح فرآیندها)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;دستاورد مورد انتظار&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تحقق مدیریت جهادی کارآمد، پیشرفت سازمانی، غلبه بر موانع، تحقق اهداف انقلاب اسلامی«&amp;lt;ref&amp;gt;سلطانی، «مدیریت جهادی، چالش‌ها و الزامات»، 1393ش، ص 36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
=== بعد زمینه‌ای ===&lt;br /&gt;
بعد زمینه‌ای شامل مؤلفه‌های زمینه‌ساز عوامل رفتاری و ساختاری است. این مؤلفه‌ها در محیط سازمان قرار داشته و بر رفتار و ساختار تأثیر می‌گذارند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: معنویت، اعتقاد به فرهنگ جهادی، ساده‌زیستی مدیران، اعتقاد به استقلال و خودکفایی، پاک‌دستی مدیران، انگیزه الهی، انتقادی بودن مدیران و داشتن هوش عاطفی.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 29-30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد ساختاری ===&lt;br /&gt;
بعد ساختاری شامل مؤلفه‌هایی است که با نظم و ترتیب خاصی به هم پیوسته و در چارچوب سازمان و مدیریت قرار می‌گیرند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: حاکم بودن سلسله مراتب ولایی در سازمان، مدیریت مشارکتی، توسعه مسیر شغلی، وجود ساختار منعطف و کارآمد، مدیریت مبتنی بر هدف، حاکمیت نظم و انضباط، وجود هوش سازمانی و حاکم بودن تقوای سازمانی.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 29-30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد رفتاری ===&lt;br /&gt;
بعد رفتاری شامل هنجارها و الگوهای رفتاری افراد است که محتوای اصلی مدیریت جهادی را تشکیل داده و جزو عوامل فعال سازمان محسوب می‌شود. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: التزام به ارزش‌های اخلاقی، تیم‌مداری، اهتمام بر رفتار داوطلبانه، توسعه سرمایه روان‌شناختی و خلاقیت در امور.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 29-30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مؤلفه‌های مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران با مراجعه به خاطرات، دست‌نوشته‌ها، زندگی‌نامه‌ها و کتاب‌های مرتبط با سرداران دفاع مقدس و همچنین توصیف‌های ارائه شده درباره نهاد جهاد سازندگی، به استخراج مؤلفه‌های مدیریت جهادی پرداخته‌اند. از میان مفاهیم به‌دست‌آمده، مؤلفه‌هایی مانند اخلاص شامل دوری از شهرت، پرهیز از ریا و انجام کار برای خدا و التزام به ارزش‌های اخلاقی مانند تواضع، توکل به خدا، شجاعت و ایثار، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. همچنین مفاهیمی چون خودباوری، امید به موفقیت، استقامت و اعتماد به نیروها در زمره مؤلفه‌های کلیدی مدیریت جهادی قرار می‌گیرند.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 30.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
احمدزاده و همكاران، درآمدی بر مدیریت جهادی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌‌‌البلاغه و سیرة امامین انقلاب اسلامی و شهداء، مقدمه و کلیات، تهران، دانشگاه امام صادق†، بسیج دانشجویی، 1396ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
رضائیان، علی، مبانی سازمان و مدیریت، تهران، سمت، 1379ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سلطانی، محمدرضا،‌ «مدیریت جهادی، چالش‌ها و الزامات»، مجلۀ مدیریت اسلامی، سال بيست و دوم‌، شمارۀ 2، 1393ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
کاوشی، حسین، جهاد سازندگی و جنگ، تهران، دفاع، 1385ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
محمدی، مظاهر، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی، تهران، جهاد کشاورزی، 1388ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مرتضوی، سيدمرتضوی، مدیریت جهادي، تجلی الگوي اسلامی ایرانی پیشرفت، مجموعه مقالات مدیریت جهادی، داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ، اﺻﻔﻬﺎن،۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مشایخی، کریم و همكاران، مقایسة تطبیقی سبک مدیریت جهادی با سایر سبک‌های مدیریتی آسیب‌شنا‌سی سازمانی مدیریت جهادی، تهران،‌ دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی، 1388ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
منصوری لاریجانی، اسماعیل، کارآمدي سياست دفاعي از ديدگاه امام خامنه‌ای، تهران، سازمان تحقیقات خودکفایی بسیج، 1379ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
نادری، محمد‌مهدی و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، سال هفتم، شمارۀ 2، پیاپی 16، 1397ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محمدمهدی نادری</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5587</id>
		<title>مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5587"/>
		<updated>2026-02-26T07:59:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محمدمهدی نادری: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران؛&#039;&#039;&#039;  الگویی بومی مبتنی بر تجربیات انقلاب اسلامی.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی به عنوان یکی از الگوهای مدیریتی برآمده از ارزش‌های اسلامی و انقلابی، راهبردی برای غلبه بر مشکلات داخلی و تهدیدهای خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. این مفهوم با الهام از دو تجربه موفق نهاد جهاد سازندگی و هشت سال دفاع مقدس شکل گرفته و بر مؤلفه‌هایی چون ایثار، خودباوری، اخلاص و تلاش بی‌وقفه در راه خدا استوار است. پژوهشگران این الگو را در سه بعد زمینه‌ای، ساختاری و رفتاری تحلیل کرده و آن را رویکردی اقتضایی از مدیریت اسلامی متناسب با شرایط خاص همچون تحریم و تهدید می‌دانند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
مدیریت از دیدگاه صاحب‌نظران به معنای به‌کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی بر اساس یک نظام ارزشی پذیرفته شده برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده می‌باشد.&amp;lt;ref&amp;gt;رضائیان، مبانی سازمان و مدیریت، 1379ش، ص8.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; جهاد در فرهنگ اسلامی به معنای کوشش الهی، تلاش اعتقادی و خودآگاهانه، همه‌جانبه و همیشگی است که در سطح خرد به مبارزه با نفس و در سطح کلان به مبارزه با ظلم و بی‌عدالتی اجتماعی معنا می‌یابد.&amp;lt;ref&amp;gt;محمدی، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، 1388ش، ص 24.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; مدیریت جهادی نیز عبارت است از علم و هنر مدیریت و بسیج همه‌جانبه منابع مادی، انسانی و معنوی با تلاش جدی و سخت‌کوشی مبتنی بر علم و ظرفیت‌های درونی در همه عرصه‌ها، همراه با حرکت پرشتاب و تلاش بی‌وقفه در راه خدا برای پیشرفت اهداف سازمان.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 24-25.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نسبت مدیریت جهادی با مدیریت اسلامی ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;نوع رابطه (حالات چهارگانه)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;تبیین مفهوم&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;وضعیت پذیرش&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;دلیل رد یا انتخاب&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۱. عموم و خصوص مطلق&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مدیریت جهادی زیرمجموعه و بخشی از مدیریت اسلامی است.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;منتخب و صحیح&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مدیریت اسلامی بر نظام ارزشی اسلام مبتنی است و جهاد یکی از ارزش‌های کلیدی این نظام است.&amp;lt;ref&amp;gt;حسینی خامنه‌اي، دیدار با مسئولان مدیریت شهری تهران،23 دی 1392ش.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۲. عموم و خصوص من‌وجه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو دارای اشتراکات و تفاوت‌های مستقل از هم هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|هر جا مدیریت جهادی (با نیت الهی) محقق شود، قطعاً مدیریت اسلامی نیز حضور دارد.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۳. تباین&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو هیچ نقطه مشترکی ندارند و کاملاً از هم جدا هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|واژه جهاد دارای بار ارزشی و دینی است، لذا جدایی مطلق آن‌ها با ماهیت دینی جهاد در تضاد است.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;۴. تطابق (تساوی)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|این دو مفهوم کاملاً مترادف و بر هم منطبق هستند.&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;مردود&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|اگر یکی بودند، نیازی به طراحی الگوی جدید و تأکید بر واژه «جهادی» در شرایط خاص نبود.&amp;lt;ref&amp;gt;احمدزاده و همکاران، درآمدی بر مدیریت جهادی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌‌‌البلاغه و سیرة امامین انقلاب اسلامی و شهداء، 1396ش، ص35-38، &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای عملی مدیریت جهادی در ایران ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران دو تجربه مهم را به‌عنوان مصادیق برجسته مدیریت جهادی در ایران معرفی کرده‌اند. نخست، تجربه دفاع مقدس که دستاوردهایی مانند تقویت خودباوری، امید و خوش‌بینی به نظام، استقامت در عرصه جامعه، شکوفایی استعدادها، رشد باورهای دینی، تولد تفکر بسیجی، رشد فضایل اخلاقی و معنوی، تحکیم وحدت ملی و ایجاد همگرایی میان اقوام را به دنبال داشت.&amp;lt;ref&amp;gt;منصوری لاریجانی، کارآمدي سياست دفاعي از ديدگاه امام خامنه‌ای، 1379ش، ص 279 -313.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; دومین تجربه، نهاد جهاد سازندگی است که به فرمان امام خمینی شکل گرفت و دستاوردهایی چون توجه ویژه به محرومان، تلاش برای تحقق رشد کشاورزی به عنوان محور استقلال کشور، تربیت نیروهای متعهد برای نظام اداری و دگرگون ساختن چهره روستاها را در پی داشت.&amp;lt;ref&amp;gt;کاوشی، جهاد سازندگی و جنگ، 1385ش، ص47.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای مطلوب مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
!ردیف&lt;br /&gt;
!مبنای الگو&lt;br /&gt;
!مؤلفه‌ها / ابعاد&lt;br /&gt;
!جزئیات&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;1&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس سه حوزه‌ تمایل، اندیشه و رفتار&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه تمایلات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|ایمان و اعتقاد قلبی، پایبندی به ارزش‌های الهی، روحیه ایثار و مجاهدت، انگیزه خدمت‌رسانی، گرایش به کار جهادی و انقلابی&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه اندیشه‌ها (بینشی)&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|باور به کارآمدی اسلام در اداره جامعه، تفکر انقلابی، اعتقاد به خودباوری و «ما می‌توانیم»، نگاه مسئله‌محور، دشمن‌شناسی و فرصت‌شناسی&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;حوزه رفتارها&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|اقدام جهادی و میدانی، تلاش مضاعف، ساده‌زیستی، مسئولیت‌پذیری، عدالت‌محوری، قانون‌گرایی، پرهیز از اشرافی‌گری، خدمت بی‌منت&amp;lt;ref&amp;gt;مشایخی و همکاران، مقایسة تطبیقی سبک مدیریت جهادی با سایر سبک‌های مدیریتی آسیب‌شنا‌سی سازمانی مدیریت جهادی، 1388ش، ص27.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;2&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس ابعاد پنج‌گانه&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اعتقادی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|باورهای دینی و انقلابی، ایمان به اهداف نظام اسلامی، اخلاص در عمل&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اخلاقی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تقوا، صداقت، امانت‌داری، روحیه خدمت، تواضع&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد فرهنگی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|ترویج فرهنگ جهاد و مقاومت، تقویت روحیه انقلابی در سازمان&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد اجتماعی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|مردم‌مداری، عدالت‌طلبی، مسئولیت اجتماعی، تعامل سازنده با جامعه&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بعد مدیریتی/عملکردی&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|کارآمدی، برنامه‌ریزی جهادی، سرعت و دقت در عمل، نوآوری، نتیجه‌گرایی&amp;lt;ref&amp;gt;مرتضوی، مدیریت جهادي، تجلی الگوي اسلامی ایرانی پیشرفت، ۱۳۹۲ش، ص23.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;3&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;بر اساس چالش‌ها و الزامات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;شناسایی چالش‌ها&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|چالش‌های رفتاری (ضعف انگیزه، کم‌کاری)، چالش‌های ساختاری (بوروکراسی، تمرکزگرایی)، چالش‌های زمینه‌ای (شرایط اقتصادی، فشارهای بیرونی)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;شناسایی الزامات&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|الزامات رفتاری (تقویت روحیه جهادی)، الزامات مدیریتی (اصلاح ساختارها، چابک‌سازی)، الزامات انسانی (توانمندسازی نیروی انسانی)، الزامات ساختاری (اصلاح فرآیندها)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;دستاورد مورد انتظار&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|تحقق مدیریت جهادی کارآمد، پیشرفت سازمانی، غلبه بر موانع، تحقق اهداف انقلاب اسلامی«&amp;lt;ref&amp;gt;سلطانی، «مدیریت جهادی، چالش‌ها و الزامات»، 1393ش، ص 36.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران بر این باورند که هر نظریه سازمانی یا در رابطه با رفتار انسان مطرح می‌شود، یا به ساختار سازمان مربوط است و یا به محیطی که سازمان را احاطه کرده است. بنابراین، همه پدیده‌های سازمانی را می‌توان در قالب الگوی سه‌شناختی زمینه‌ای، ساختاری و رفتاری تحلیل نمود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد زمینه‌ای ===&lt;br /&gt;
بعد زمینه‌ای شامل مؤلفه‌های زمینه‌ساز عوامل رفتاری و ساختاری است. این مؤلفه‌ها در محیط سازمان قرار داشته و بر رفتار و ساختار تأثیر می‌گذارند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: معنویت، اعتقاد به فرهنگ جهادی، ساده‌زیستی مدیران، اعتقاد به استقلال و خودکفایی، پاک‌دستی مدیران، انگیزه الهی، انتقادی بودن مدیران و داشتن هوش عاطفی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد ساختاری ===&lt;br /&gt;
بعد ساختاری شامل مؤلفه‌هایی است که با نظم و ترتیب خاصی به هم پیوسته و در چارچوب سازمان و مدیریت قرار می‌گیرند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: حاکم بودن سلسله مراتب ولایی در سازمان، مدیریت مشارکتی، توسعه مسیر شغلی، وجود ساختار منعطف و کارآمد، مدیریت مبتنی بر هدف، حاکمیت نظم و انضباط، وجود هوش سازمانی و حاکم بودن تقوای سازمانی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد رفتاری ===&lt;br /&gt;
بعد رفتاری شامل هنجارها و الگوهای رفتاری افراد است که محتوای اصلی مدیریت جهادی را تشکیل داده و جزو عوامل فعال سازمان محسوب می‌شود. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: التزام به ارزش‌های اخلاقی، تیم‌مداری، اهتمام بر رفتار داوطلبانه، توسعه سرمایه روان‌شناختی و خلاقیت در امور.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مؤلفه‌های مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران با مراجعه به خاطرات، دست‌نوشته‌ها، زندگی‌نامه‌ها و کتاب‌های مرتبط با سرداران دفاع مقدس و همچنین توصیف‌های ارائه شده درباره نهاد جهاد سازندگی، به استخراج مؤلفه‌های مدیریت جهادی پرداخته‌اند. از میان مفاهیم به‌دست‌آمده، مؤلفه‌هایی مانند اخلاص شامل دوری از شهرت، پرهیز از ریا و انجام کار برای خدا و التزام به ارزش‌های اخلاقی مانند تواضع، توکل به خدا، شجاعت و ایثار، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. همچنین مفاهیمی چون خودباوری، امید به موفقیت، استقامت و اعتماد به نیروها در زمره مؤلفه‌های کلیدی مدیریت جهادی قرار می‌گیرند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== محیط عام در مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی علاوه بر سه بعد یادشده، دارای یک محیط عام نیز می‌باشد. این محیط شامل عواملی نظیر مدیریت حاکم (سیاسی)، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، علمی و فناوری است که بر بعد زمینه‌ای و به تبع آن بر ساختار و رفتار تأثیر می‌گذارد. مرز میان محیط عام با بعد زمینه‌ای و همچنین مرز بین بعد زمینه‌ای با دو بعد ساختاری و رفتاری به صورت تعاملی و نفوذپذیر در نظر گرفته می‌شود. در الگوی مدیریت جهادی، بین مؤلفه‌های ساختاری و رفتاری رابطه تعاملی و تقویتی برقرار است و مؤلفه‌های زمینه‌ای بر هر دو آنها تأثیر می‌گذارند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
احمدزاده و همكاران، درآمدی بر مدیریت جهادی مبتنی بر آموزه‌های نهج‌‌‌البلاغه و سیرة امامین انقلاب اسلامی و شهداء، مقدمه و کلیات، تهران، دانشگاه امام صادق†، بسیج دانشجویی، 1396ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
رضائیان، علی، مبانی سازمان و مدیریت، تهران، سمت، 1379ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سلطانی، محمدرضا،‌ «مدیریت جهادی، چالش‌ها و الزامات»، مجلۀ مدیریت اسلامی، سال بيست و دوم‌، شمارۀ 2، 1393ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
کاوشی، حسین، جهاد سازندگی و جنگ، تهران، دفاع، 1385ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
محمدی، مظاهر، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی، تهران، جهاد کشاورزی، 1388ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مرتضوی، سيدمرتضوی، مدیریت جهادي، تجلی الگوي اسلامی ایرانی پیشرفت، مجموعه مقالات مدیریت جهادی، داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ، اﺻﻔﻬﺎن،۱۳۹۲ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مشایخی، کریم و همكاران، مقایسة تطبیقی سبک مدیریت جهادی با سایر سبک‌های مدیریتی آسیب‌شنا‌سی سازمانی مدیریت جهادی، تهران،‌ دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی، 1388ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
منصوری لاریجانی، اسماعیل، کارآمدي سياست دفاعي از ديدگاه امام خامنه‌ای، تهران، سازمان تحقیقات خودکفایی بسیج، 1379ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
نادری، محمد‌مهدی و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، سال هفتم، شمارۀ 2، پیاپی 16، 1397ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محمدمهدی نادری</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5586</id>
		<title>مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5586"/>
		<updated>2026-02-26T06:30:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محمدمهدی نادری: /* مفهوم‌شناسی */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران؛&#039;&#039;&#039;  الگویی بومی مبتنی بر تجربیات انقلاب اسلامی.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی به عنوان یکی از الگوهای مدیریتی برآمده از ارزش‌های اسلامی و انقلابی، راهبردی برای غلبه بر مشکلات داخلی و تهدیدهای خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. این مفهوم با الهام از دو تجربه موفق نهاد جهاد سازندگی و هشت سال دفاع مقدس شکل گرفته و بر مؤلفه‌هایی چون ایثار، خودباوری، اخلاص و تلاش بی‌وقفه در راه خدا استوار است. پژوهشگران این الگو را در سه بعد زمینه‌ای، ساختاری و رفتاری تحلیل کرده و آن را رویکردی اقتضایی از مدیریت اسلامی متناسب با شرایط خاص همچون تحریم و تهدید می‌دانند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
مدیریت از دیدگاه صاحب‌نظران به معنای به‌کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی بر اساس یک نظام ارزشی پذیرفته شده برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده می‌باشد.&amp;lt;ref&amp;gt;رضائیان، مبانی سازمان و مدیریت، 1379ش، ص8.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; جهاد در فرهنگ اسلامی به معنای کوشش الهی، تلاش اعتقادی و خودآگاهانه، همه‌جانبه و همیشگی است که در سطح خرد به مبارزه با نفس و در سطح کلان به مبارزه با ظلم و بی‌عدالتی اجتماعی معنا می‌یابد.&amp;lt;ref&amp;gt;محمدی، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، 1388ش، ص 24.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt; مدیریت جهادی نیز عبارت است از علم و هنر مدیریت و بسیج همه‌جانبه منابع مادی، انسانی و معنوی با تلاش جدی و سخت‌کوشی مبتنی بر علم و ظرفیت‌های درونی در همه عرصه‌ها، همراه با حرکت پرشتاب و تلاش بی‌وقفه در راه خدا برای پیشرفت اهداف سازمان.&amp;lt;ref&amp;gt;نادری و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، 1397ش، 24-25.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نسبت مدیریت جهادی با مدیریت اسلامی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران برای تبیین رابطه میان مدیریت جهادی و مدیریت اسلامی چهار حالت منطقی را مطرح کرده‌اند: عموم و خصوص مطلق، عموم و خصوص من وجه، تباین کامل، و تطابق. از میان این حالت‌ها، به باور محققان، مدیریت جهادی زیرمجموعه مدیریت اسلامی محسوب می‌شود. با این توضیح که در شرایط خاص همچون تحریم، تهدید، تهاجم و توطئه دشمنان، مدیریت اسلامی اقتضا می‌کند که رویکردی جهادی به خود گیرد. بنابراین مدیریت جهادی رویکردی اقتضایی از مدیریت اسلامی متناسب با شرایط ویژه است و تا زمانی که دشمن بیرونی (استکبار) و دشمن درونی (هوای نفس) وجود داشته باشد، این رویکرد موضوعیت داشته و بهترین شیوه برای اداره امور در چنین شرایطی به حساب می‌آید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای عملی در مدیریت جهادی در جمهوری اسلامی ایران ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران دو تجربه مهم را به عنوان مصادیق برجسته مدیریت جهادی در ایران معرفی کرده‌اند. نخست، تجربه دفاع مقدس که دستاوردهایی مانند تقویت خودباوری، امید و خوش‌بینی به نظام، استقامت در عرصه جامعه، شکوفایی استعدادها، رشد باورهای دینی، تولد تفکر بسیجی، رشد فضایل اخلاقی و معنوی، تحکیم وحدت ملی و ایجاد همگرایی میان اقوام را به دنبال داشت. دومین تجربه، نهاد جهاد سازندگی است که به فرمان امام خمینی شکل گرفت و دستاوردهایی چون توجه ویژه به محرومان، تلاش برای تحقق رشد کشاورزی به عنوان محور استقلال کشور، تربیت نیروهای متعهد برای نظام اداری، و دگرگون ساختن چهره روستاها را در پی داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای ارائه شده در زمینه مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که پژوهشگران مختلف، الگوهای گوناگونی برای مدیریت جهادی ارائه داده‌اند. برخی محققان بر اساس سه حوزه تمایل، اندیشه و رفتار، ویژگی‌های مدیران جهادی را طبقه‌بندی کرده‌اند. بر اساس این الگو، ابتدا بر اساس عوامل گوناگون فرهنگی، اقتصادی، عقیدتی، اقلیمی و ژنتیکی، تمایلات درونی در فرد شکل گرفته و نظام ارزشی او را می‌سازد. سپس بر اساس این کشش‌ها، فرد به اندیشیدن درباره عملی ساختن آنها پرداخته و در نهایت، رفتارهای مناسب بروز می‌یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
الگوی دیگری که توسط برخی محققان طراحی شده، مدیریت جهادی را بر اساس ابعاد پنج‌گانه شامل سبک زندگی، طرز فکر، بعد عاطفی، عملکرد اجرایی و نگرش علمی مورد بررسی قرار داده است. همچنین الگوی سومی مبتنی بر شناسایی چالش‌های مدیریت جهادی و طبقه‌بندی آنها در سه بعد ساختاری، رفتاری و زمینه‌ای ارائه شده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به باور محققان، هر یک از الگوهای مذکور از منظری خاص به مدیریت جهادی پرداخته و نتایج قابل توجهی داشته‌اند. اما نکته قابل تأمل این است که این الگوها باید مبتنی بر تجربیات مهم مدیریت جهادی در نظام جمهوری اسلامی ایران، یعنی تجربه جهاد سازندگی و دفاع مقدس، تدوین شوند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران بر این باورند که هر نظریه سازمانی یا در رابطه با رفتار انسان مطرح می‌شود، یا به ساختار سازمان مربوط است و یا به محیطی که سازمان را احاطه کرده است. بنابراین، همه پدیده‌های سازمانی را می‌توان در قالب الگوی سه‌شناختی زمینه‌ای، ساختاری و رفتاری تحلیل نمود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد زمینه‌ای ===&lt;br /&gt;
بعد زمینه‌ای شامل مؤلفه‌های زمینه‌ساز عوامل رفتاری و ساختاری است. این مؤلفه‌ها در محیط سازمان قرار داشته و بر رفتار و ساختار تأثیر می‌گذارند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: معنویت، اعتقاد به فرهنگ جهادی، ساده‌زیستی مدیران، اعتقاد به استقلال و خودکفایی، پاک‌دستی مدیران، انگیزه الهی، انتقادی بودن مدیران و داشتن هوش عاطفی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد ساختاری ===&lt;br /&gt;
بعد ساختاری شامل مؤلفه‌هایی است که با نظم و ترتیب خاصی به هم پیوسته و در چارچوب سازمان و مدیریت قرار می‌گیرند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: حاکم بودن سلسله مراتب ولایی در سازمان، مدیریت مشارکتی، توسعه مسیر شغلی، وجود ساختار منعطف و کارآمد، مدیریت مبتنی بر هدف، حاکمیت نظم و انضباط، وجود هوش سازمانی و حاکم بودن تقوای سازمانی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد رفتاری ===&lt;br /&gt;
بعد رفتاری شامل هنجارها و الگوهای رفتاری افراد است که محتوای اصلی مدیریت جهادی را تشکیل داده و جزو عوامل فعال سازمان محسوب می‌شود. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: التزام به ارزش‌های اخلاقی، تیم‌مداری، اهتمام بر رفتار داوطلبانه، توسعه سرمایه روان‌شناختی و خلاقیت در امور.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مؤلفه‌های مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران با مراجعه به خاطرات، دست‌نوشته‌ها، زندگی‌نامه‌ها و کتاب‌های مرتبط با سرداران دفاع مقدس و همچنین توصیف‌های ارائه شده درباره نهاد جهاد سازندگی، به استخراج مؤلفه‌های مدیریت جهادی پرداخته‌اند. از میان مفاهیم به‌دست‌آمده، مؤلفه‌هایی مانند اخلاص (شامل دوری از شهرت، پرهیز از ریا و خودنمایی، و انجام کار برای خدا) و التزام به ارزش‌های اخلاقی (شامل تواضع، توکل به خدا، شجاعت و ایثار) از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. همچنین مفاهیمی چون خودباوری، امید به موفقیت، استقامت و اعتماد به نیروها در زمره مؤلفه‌های کلیدی مدیریت جهادی قرار می‌گیرند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== محیط عام در مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی علاوه بر سه بعد یادشده، دارای یک محیط عام نیز می‌باشد. این محیط شامل عواملی نظیر مدیریت حاکم (سیاسی)، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، علمی و فناوری است که بر بعد زمینه‌ای و به تبع آن بر ساختار و رفتار تأثیر می‌گذارد. مرز میان محیط عام با بعد زمینه‌ای و همچنین مرز بین بعد زمینه‌ای با دو بعد ساختاری و رفتاری به صورت تعاملی و نفوذپذیر در نظر گرفته می‌شود. در الگوی مدیریت جهادی، بین مؤلفه‌های ساختاری و رفتاری رابطه تعاملی و تقویتی برقرار است و مؤلفه‌های زمینه‌ای بر هر دو آنها تأثیر می‌گذارند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;br /&gt;
رضائیان، علی، مبانی سازمان و مدیریت، تهران، سمت، 1379ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
محمدی، مظاهر، تبیین فرهنگ و مدیریت جهادی و شاخص‌های آن، دومین همایش ملی فرهنگ و مدیریت جهادی، تهران، جهاد کشاورزی، 1388ش.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
نادری، محمد‌مهدی و دیگران، «تبیین مدیریت جهادی و طراحی الگوی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، سال هفتم، شمارۀ 2، پیاپی 16، 1397ش.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محمدمهدی نادری</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5585</id>
		<title>مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5585"/>
		<updated>2026-02-26T06:04:56Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محمدمهدی نادری: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران؛&#039;&#039;&#039;  الگویی بومی مبتنی بر تجربیات انقلاب اسلامی.&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی به عنوان یکی از الگوهای مدیریتی برآمده از ارزش‌های اسلامی و انقلابی، راهبردی برای غلبه بر مشکلات داخلی و تهدیدهای خارجی نظام جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. این مفهوم با الهام از دو تجربه موفق نهاد جهاد سازندگی و هشت سال دفاع مقدس شکل گرفته و بر مؤلفه‌هایی چون ایثار، خودباوری، اخلاص و تلاش بی‌وقفه در راه خدا استوار است. پژوهشگران این الگو را در سه بعد زمینه‌ای، ساختاری و رفتاری تحلیل کرده و آن را رویکردی اقتضایی از مدیریت اسلامی متناسب با شرایط خاص همچون تحریم و تهدید می‌دانند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مفهوم‌شناسی ==&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی ترکیبی از دو مفهوم مدیریت و جهاد است. مدیریت از دیدگاه صاحب‌نظران به معنای به‌کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی بر اساس یک نظام ارزشی پذیرفته شده برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده می‌باشد. جهاد در فرهنگ اسلامی به معنای کوشش الهی، تلاش اعتقادی و خودآگاهانه، همه‌جانبه و همیشگی است که در سطح خرد به مبارزه با نفس و در سطح کلان به مبارزه با ظلم و بی‌عدالتی اجتماعی معنا می‌یابد. مدیریت جهادی نیز عبارت است از علم و هنر مدیریت و بسیج همه‌جانبه منابع مادی، انسانی و معنوی با تلاش جدی و سخت‌کوشی مبتنی بر علم و ظرفیت‌های درونی در همه عرصه‌ها، همراه با حرکت پرشتاب و تلاش بی‌وقفه در راه خدا برای پیشرفت اهداف سازمان.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== نسبت مدیریت جهادی با مدیریت اسلامی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران برای تبیین رابطه میان مدیریت جهادی و مدیریت اسلامی چهار حالت منطقی را مطرح کرده‌اند: عموم و خصوص مطلق، عموم و خصوص من وجه، تباین کامل، و تطابق. از میان این حالت‌ها، به باور محققان، مدیریت جهادی زیرمجموعه مدیریت اسلامی محسوب می‌شود. با این توضیح که در شرایط خاص همچون تحریم، تهدید، تهاجم و توطئه دشمنان، مدیریت اسلامی اقتضا می‌کند که رویکردی جهادی به خود گیرد. بنابراین مدیریت جهادی رویکردی اقتضایی از مدیریت اسلامی متناسب با شرایط ویژه است و تا زمانی که دشمن بیرونی (استکبار) و دشمن درونی (هوای نفس) وجود داشته باشد، این رویکرد موضوعیت داشته و بهترین شیوه برای اداره امور در چنین شرایطی به حساب می‌آید.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای عملی در مدیریت جهادی در جمهوری اسلامی ایران ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران دو تجربه مهم را به عنوان مصادیق برجسته مدیریت جهادی در ایران معرفی کرده‌اند. نخست، تجربه دفاع مقدس که دستاوردهایی مانند تقویت خودباوری، امید و خوش‌بینی به نظام، استقامت در عرصه جامعه، شکوفایی استعدادها، رشد باورهای دینی، تولد تفکر بسیجی، رشد فضایل اخلاقی و معنوی، تحکیم وحدت ملی و ایجاد همگرایی میان اقوام را به دنبال داشت. دومین تجربه، نهاد جهاد سازندگی است که به فرمان امام خمینی شکل گرفت و دستاوردهایی چون توجه ویژه به محرومان، تلاش برای تحقق رشد کشاورزی به عنوان محور استقلال کشور، تربیت نیروهای متعهد برای نظام اداری، و دگرگون ساختن چهره روستاها را در پی داشت.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== الگوهای ارائه شده در زمینه مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که پژوهشگران مختلف، الگوهای گوناگونی برای مدیریت جهادی ارائه داده‌اند. برخی محققان بر اساس سه حوزه تمایل، اندیشه و رفتار، ویژگی‌های مدیران جهادی را طبقه‌بندی کرده‌اند. بر اساس این الگو، ابتدا بر اساس عوامل گوناگون فرهنگی، اقتصادی، عقیدتی، اقلیمی و ژنتیکی، تمایلات درونی در فرد شکل گرفته و نظام ارزشی او را می‌سازد. سپس بر اساس این کشش‌ها، فرد به اندیشیدن درباره عملی ساختن آنها پرداخته و در نهایت، رفتارهای مناسب بروز می‌یابد.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
الگوی دیگری که توسط برخی محققان طراحی شده، مدیریت جهادی را بر اساس ابعاد پنج‌گانه شامل سبک زندگی، طرز فکر، بعد عاطفی، عملکرد اجرایی و نگرش علمی مورد بررسی قرار داده است. همچنین الگوی سومی مبتنی بر شناسایی چالش‌های مدیریت جهادی و طبقه‌بندی آنها در سه بعد ساختاری، رفتاری و زمینه‌ای ارائه شده است.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
به باور محققان، هر یک از الگوهای مذکور از منظری خاص به مدیریت جهادی پرداخته و نتایج قابل توجهی داشته‌اند. اما نکته قابل تأمل این است که این الگوها باید مبتنی بر تجربیات مهم مدیریت جهادی در نظام جمهوری اسلامی ایران، یعنی تجربه جهاد سازندگی و دفاع مقدس، تدوین شوند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابعاد مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران بر این باورند که هر نظریه سازمانی یا در رابطه با رفتار انسان مطرح می‌شود، یا به ساختار سازمان مربوط است و یا به محیطی که سازمان را احاطه کرده است. بنابراین، همه پدیده‌های سازمانی را می‌توان در قالب الگوی سه‌شناختی زمینه‌ای، ساختاری و رفتاری تحلیل نمود.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد زمینه‌ای ===&lt;br /&gt;
بعد زمینه‌ای شامل مؤلفه‌های زمینه‌ساز عوامل رفتاری و ساختاری است. این مؤلفه‌ها در محیط سازمان قرار داشته و بر رفتار و ساختار تأثیر می‌گذارند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: معنویت، اعتقاد به فرهنگ جهادی، ساده‌زیستی مدیران، اعتقاد به استقلال و خودکفایی، پاک‌دستی مدیران، انگیزه الهی، انتقادی بودن مدیران و داشتن هوش عاطفی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد ساختاری ===&lt;br /&gt;
بعد ساختاری شامل مؤلفه‌هایی است که با نظم و ترتیب خاصی به هم پیوسته و در چارچوب سازمان و مدیریت قرار می‌گیرند. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: حاکم بودن سلسله مراتب ولایی در سازمان، مدیریت مشارکتی، توسعه مسیر شغلی، وجود ساختار منعطف و کارآمد، مدیریت مبتنی بر هدف، حاکمیت نظم و انضباط، وجود هوش سازمانی و حاکم بودن تقوای سازمانی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== بعد رفتاری ===&lt;br /&gt;
بعد رفتاری شامل هنجارها و الگوهای رفتاری افراد است که محتوای اصلی مدیریت جهادی را تشکیل داده و جزو عوامل فعال سازمان محسوب می‌شود. مؤلفه‌های این بعد عبارت‌اند از: التزام به ارزش‌های اخلاقی، تیم‌مداری، اهتمام بر رفتار داوطلبانه، توسعه سرمایه روان‌شناختی و خلاقیت در امور.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مؤلفه‌های مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
پژوهشگران با مراجعه به خاطرات، دست‌نوشته‌ها، زندگی‌نامه‌ها و کتاب‌های مرتبط با سرداران دفاع مقدس و همچنین توصیف‌های ارائه شده درباره نهاد جهاد سازندگی، به استخراج مؤلفه‌های مدیریت جهادی پرداخته‌اند. از میان مفاهیم به‌دست‌آمده، مؤلفه‌هایی مانند اخلاص (شامل دوری از شهرت، پرهیز از ریا و خودنمایی، و انجام کار برای خدا) و التزام به ارزش‌های اخلاقی (شامل تواضع، توکل به خدا، شجاعت و ایثار) از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. همچنین مفاهیمی چون خودباوری، امید به موفقیت، استقامت و اعتماد به نیروها در زمره مؤلفه‌های کلیدی مدیریت جهادی قرار می‌گیرند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== محیط عام در مدیریت جهادی ==&lt;br /&gt;
مدیریت جهادی علاوه بر سه بعد یادشده، دارای یک محیط عام نیز می‌باشد. این محیط شامل عواملی نظیر مدیریت حاکم (سیاسی)، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، علمی و فناوری است که بر بعد زمینه‌ای و به تبع آن بر ساختار و رفتار تأثیر می‌گذارد. مرز میان محیط عام با بعد زمینه‌ای و همچنین مرز بین بعد زمینه‌ای با دو بعد ساختاری و رفتاری به صورت تعاملی و نفوذپذیر در نظر گرفته می‌شود. در الگوی مدیریت جهادی، بین مؤلفه‌های ساختاری و رفتاری رابطه تعاملی و تقویتی برقرار است و مؤلفه‌های زمینه‌ای بر هر دو آنها تأثیر می‌گذارند.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== منابع ==&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محمدمهدی نادری</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5584</id>
		<title>مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://wiki.iki.ac.ir/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;diff=5584"/>
		<updated>2026-02-26T05:20:05Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;محمدمهدی نادری: صفحه‌ای تازه حاوی «&amp;lt;big&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران؛&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/big&amp;gt;    == پانویس == {{پانویس}}  منابع» ایجاد کرد&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;big&amp;gt;&#039;&#039;&#039;مديريت جهادی در جمهوری اسلامی ايران؛&#039;&#039;&#039;&amp;lt;/big&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== پانویس ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
منابع&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>محمدمهدی نادری</name></author>
	</entry>
</feed>