پرش به محتوا

فلسفه سیاست: تفاوت میان نسخه‌ها

از دانشنامه علوم انسانی
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
== تعریف: ==
== تعریف: ==
تعریف علامه مصباح رحمت‌الله علیه:


=== تعریف [[علامه مصباح]] رحمت‌الله علیه: ===
تبیین نظریه‌ اسلامی در باب حکومت و سیاست است که بر اصول خاصى استوار است و اندیشه سیاسى حکومت اسلامى تنها بر اساس آن اصول، قابل تبیین و توجیه است<ref>نظریه سیاسی اسلام، جلد 1.ص 22</ref>


تعریف فارابی:
=== تعریف فارابی: ===
فلسفه مدني دو صنف است: قسمي که بوسیله آن علم به اعمال زيبا و به اخلاقي که منشأ اعمال زیبا و منشأ قدرت بر اسباب آن افعال می‌شود را تحصيل می‌کنیم و وسیله این حکمت، ما صاحب اشياء زيبا مي‌شویم، به اين قسم از حکمت «صناعت خلقي» گفته مي‌شود. و قسمي که در برگيرنده شناخت اموري است که به وسیله آنها، اشياء جمیل برای اهل مُدُن بدست می‌آید... و این قسم [از حکمت] را فلسفه سیاسی مینامند<ref>التنبيه علي سبيل السعادة ص. 66- 67</ref>


===  تعریف ابن‌سینا: ===
ابن سینا از تعبیر حکمة المدنی به جای فلسفه سیاسی استفاده کرده و آن را اینگونه تعریف کرده است:«شناخت کیفیت مشارکت مردم با یکدیگر که به تعاون برای رسیدن به مصالح فردی و اجتماعی می‌انجامد.<ref>عیون الحکمة، بخش طبیعیات، ص 16</ref>


تعریف ابن‌سینا:
===  تعریف اشتوارس: ===
فلسفه سیاسی دانشی است که به روش فلسفی به دنبال درک و فهم حقایق امور سیاسی و اثبات و تبیین آن است.<ref>لئو اشتراوس و فلسفه سياسي اسلامي ص 35</ref>


== روش‌شناسی: ==
=== روش منطقی: ===
مهم‌ترین روش برای پرداختن به مباحث فلسفه سیاسی، استفاده از مباحث منطقی و عقلی است. برای پرداختن به مباحث عقلی دو راه وجود دارد: 1- برهانی 2- جدالی. طرح مباحث برهانی نیازمند تبیین مقدمات کثیره‌ای می‌شود تا نهایت مقدمات به [[قضایای بدیهی]] برسد و اینگونه بحث کردن سبب انحراف از مطلب اصلی می‌شود. برای مثال اگر بخواهیم به  با اتخاذ شیوه برهانى لزوم رعایت عدالت در حکومت اسلامى را اثبات کنیم، ابتدا باید ماهيّت عدالت را تبیین کنیم، سپس به این سؤال پاسخ دهیم که عدالت چگونه قابل اجرا مى‌گردد؟ همچنین سؤال مى‌شود که عدالت با آزادى قابل جمع است و یا خیر؟ معیار عدل را چه کسى باید تعیین کند؟ آیا معیار عدل را خداوند تعیین مى‌کند و یا عقل مردم؟ پس از رسیدگى به سؤالات فوق، سؤال مى‌شود که در این‌گونه مسائل عقل تا چه میزانى حق قضاوت دارد؟ آیا قضاوت‌هاى عقل نسبى و یا مطلق است. همین طور دامنه بحث ادامه مى‌یابد و سرانجام اصول اولیه و مسائل معرفت‌شناسى مورد سؤال قرار مى‌گیرند که باید آنها نیز حل شوند. این که اصلاً عقل چیست؟ و رهیافت و دلالت آن چگونه است؟ عقل به چه شیوه‌اى استدلال مى‌کند و میزان اعتبار عقل و حکم آن تا چه میزان است؟فلذا راه جدلی را که مقدمات آن مورد اتفاق است در بحث فلسفه سیاست به کار گرفته می‌شود؟<ref>نظریه سیاسی اسلام، چلد 1، ص28 و 29</ref>
=== روش فیثاغورسیان: ===
فیثاغوریسیان عدد یک را با یک نقطه،‌ عدد دو را با دو نقطه به شکل خط و عدد سه را با سه نقطه به شکل مثلث نشان دادند. آن‌ها امور مجرد و روحانی را نیز به شکل عدد درآوردند. برای مثال آن‌ها عشق و عدالت را نیز با عدد تعریف کردند. آن‌ها ریاضیات را اساس تمام دانش‌ها به ویژه دانش‌هایی مربوط به معاش از جمله مباحث حکمرانی می‌دانستند.<ref>اخوان الصفاء و خلان‌الفاء،‌ جلد5،‌ص59</ref>


تعریف اشتوارس:
=== روش طبیعی: ===
با توجه به این روش مطالعاتی نظم موجود میان عناصر طبیعی(آب، خاک، باد و آتیش) متناسب با نظم سیاسی مدینه تعیین می‌شود و از سویی دگر در خلقیات و آداب و رسوم مناطق مختلف بشری تاثیر گذار است. این روش با توجه به شناخت‌های تجربی و طبیعی به مطالعه مباحث فلسفه سیاسی می‌پردازد.<ref>چیستی فلسفه سیاسی در حوزه تمدن اسلامی،‌ ص130</ref>


== تاریخچه: ==
=== روش فلسفی و هستی‌شناسانه: ===
مبدء این روش ابن سینا بوده است و سپس شهاب‌الدین سهروردی راه ایشان را ادامه داده. مباحثی چون نظریه جهان‌شناختی سلسله مراتبی بودن جهان، ایده‌های حق حکمرانی فرزانگان و مشروعیت فاضله را می‌توان نام برد.<ref>چیستی فلسفه سیاسی در حوزه تمدن اسلامی، ص141</ref>


== روش‌شناسی: ==
=== روش کلامی: ===
پس از شهاب‌الدین سهروردی صدر الدین شیرازی مباحث فلسفی را به مباحث کلامی چون خلافت و امامت پیوند زد. در ادامه این روش به مباحثی چون فقه سیاسی می‌رسیم. زیرا امام طبق مبانی فلسفی حق حکمرانی دارد و چگونگی و احکام حکمرانی آن در  فقه سیاسی بررسی می‌شود.<ref>چیستی فلسفه سیاسی در حوزه تمدن اسلامی، ص137 تا 139</ref>


== منابع: ==
== منابع: ==

نسخهٔ کنونی تا ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۷

تعریف:

تعریف علامه مصباح رحمت‌الله علیه:

تبیین نظریه‌ اسلامی در باب حکومت و سیاست است که بر اصول خاصى استوار است و اندیشه سیاسى حکومت اسلامى تنها بر اساس آن اصول، قابل تبیین و توجیه است[۱]

تعریف فارابی:

فلسفه مدني دو صنف است: قسمي که بوسیله آن علم به اعمال زيبا و به اخلاقي که منشأ اعمال زیبا و منشأ قدرت بر اسباب آن افعال می‌شود را تحصيل می‌کنیم و وسیله این حکمت، ما صاحب اشياء زيبا مي‌شویم، به اين قسم از حکمت «صناعت خلقي» گفته مي‌شود. و قسمي که در برگيرنده شناخت اموري است که به وسیله آنها، اشياء جمیل برای اهل مُدُن بدست می‌آید... و این قسم [از حکمت] را فلسفه سیاسی مینامند[۲]

تعریف ابن‌سینا:

ابن سینا از تعبیر حکمة المدنی به جای فلسفه سیاسی استفاده کرده و آن را اینگونه تعریف کرده است:«شناخت کیفیت مشارکت مردم با یکدیگر که به تعاون برای رسیدن به مصالح فردی و اجتماعی می‌انجامد.[۳]

تعریف اشتوارس:

فلسفه سیاسی دانشی است که به روش فلسفی به دنبال درک و فهم حقایق امور سیاسی و اثبات و تبیین آن است.[۴]

روش‌شناسی:

روش منطقی:

مهم‌ترین روش برای پرداختن به مباحث فلسفه سیاسی، استفاده از مباحث منطقی و عقلی است. برای پرداختن به مباحث عقلی دو راه وجود دارد: 1- برهانی 2- جدالی. طرح مباحث برهانی نیازمند تبیین مقدمات کثیره‌ای می‌شود تا نهایت مقدمات به قضایای بدیهی برسد و اینگونه بحث کردن سبب انحراف از مطلب اصلی می‌شود. برای مثال اگر بخواهیم به  با اتخاذ شیوه برهانى لزوم رعایت عدالت در حکومت اسلامى را اثبات کنیم، ابتدا باید ماهيّت عدالت را تبیین کنیم، سپس به این سؤال پاسخ دهیم که عدالت چگونه قابل اجرا مى‌گردد؟ همچنین سؤال مى‌شود که عدالت با آزادى قابل جمع است و یا خیر؟ معیار عدل را چه کسى باید تعیین کند؟ آیا معیار عدل را خداوند تعیین مى‌کند و یا عقل مردم؟ پس از رسیدگى به سؤالات فوق، سؤال مى‌شود که در این‌گونه مسائل عقل تا چه میزانى حق قضاوت دارد؟ آیا قضاوت‌هاى عقل نسبى و یا مطلق است. همین طور دامنه بحث ادامه مى‌یابد و سرانجام اصول اولیه و مسائل معرفت‌شناسى مورد سؤال قرار مى‌گیرند که باید آنها نیز حل شوند. این که اصلاً عقل چیست؟ و رهیافت و دلالت آن چگونه است؟ عقل به چه شیوه‌اى استدلال مى‌کند و میزان اعتبار عقل و حکم آن تا چه میزان است؟فلذا راه جدلی را که مقدمات آن مورد اتفاق است در بحث فلسفه سیاست به کار گرفته می‌شود؟[۵]

روش فیثاغورسیان:

فیثاغوریسیان عدد یک را با یک نقطه،‌ عدد دو را با دو نقطه به شکل خط و عدد سه را با سه نقطه به شکل مثلث نشان دادند. آن‌ها امور مجرد و روحانی را نیز به شکل عدد درآوردند. برای مثال آن‌ها عشق و عدالت را نیز با عدد تعریف کردند. آن‌ها ریاضیات را اساس تمام دانش‌ها به ویژه دانش‌هایی مربوط به معاش از جمله مباحث حکمرانی می‌دانستند.[۶]

روش طبیعی:

با توجه به این روش مطالعاتی نظم موجود میان عناصر طبیعی(آب، خاک، باد و آتیش) متناسب با نظم سیاسی مدینه تعیین می‌شود و از سویی دگر در خلقیات و آداب و رسوم مناطق مختلف بشری تاثیر گذار است. این روش با توجه به شناخت‌های تجربی و طبیعی به مطالعه مباحث فلسفه سیاسی می‌پردازد.[۷]

روش فلسفی و هستی‌شناسانه:

مبدء این روش ابن سینا بوده است و سپس شهاب‌الدین سهروردی راه ایشان را ادامه داده. مباحثی چون نظریه جهان‌شناختی سلسله مراتبی بودن جهان، ایده‌های حق حکمرانی فرزانگان و مشروعیت فاضله را می‌توان نام برد.[۸]

روش کلامی:

پس از شهاب‌الدین سهروردی صدر الدین شیرازی مباحث فلسفی را به مباحث کلامی چون خلافت و امامت پیوند زد. در ادامه این روش به مباحثی چون فقه سیاسی می‌رسیم. زیرا امام طبق مبانی فلسفی حق حکمرانی دارد و چگونگی و احکام حکمرانی آن در  فقه سیاسی بررسی می‌شود.[۹]

منابع:

  1. ↑ نظریه سیاسی اسلام، جلد 1.ص 22
  2. ↑ التنبيه علي سبيل السعادة ص. 66- 67
  3. ↑ عیون الحکمة، بخش طبیعیات، ص 16
  4. ↑ لئو اشتراوس و فلسفه سياسي اسلامي ص 35
  5. ↑ نظریه سیاسی اسلام، چلد 1، ص28 و 29
  6. ↑ اخوان الصفاء و خلان‌الفاء،‌ جلد5،‌ص59
  7. ↑ چیستی فلسفه سیاسی در حوزه تمدن اسلامی،‌ ص130
  8. ↑ چیستی فلسفه سیاسی در حوزه تمدن اسلامی، ص141
  9. ↑ چیستی فلسفه سیاسی در حوزه تمدن اسلامی، ص137 تا 139