پرش به محتوا

اصول نظریه‌پردازی در قلمرو علوم انسانی (کتاب)

از دانشنامه علوم انسانی

اصول نظریه‌پردازی در قلمرو علوم انسانی (کتاب)؛ کتاب با هدف ارائه چارچوبی منسجم برای نظریه‌پردازی در حوزه علوم انسانی.

کتاب «اصول نظریه‌پردازی در قلمروی علوم انسانی: معیارهای اعتبار و روایی یک نظریه» اثر سید احمد رهنمایی، از سوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی منتشر شده و به تبیین مبانی، ارکان، مراحل و معیارهای نظریه‌پردازی در علوم انسانی می‌پردازد.

معرفی اثر

این کتاب با هدف ارائه چارچوبی منسجم برای فهم «نظریه» و «نظریه‌پردازی» در حوزه علوم انسانی تدوین شده است. نویسنده نظریه‌پردازی را فرآیندی از تفکر نظام‌مند می‌داند که با بهره‌گیری از رویکردهای گوناگون ـ از جمله علمی، تجربی، فلسفی، معرفتی، دینی، نقلی، اجتهادی و تاریخی ـ به تولید دیدگاه‌های راهبردی یا کاربردی در حوزه‌های نگرش، انگیزش، گرایش و رفتار انسانی می‌انجامد.

در این اثر، نظریه‌پردازی به‌مثابه شاخص سنجش اعتبار علمی اندیشه معرفی می‌شود؛ به‌گونه‌ای که ارزش و اعتبار دانش و پدیدآورندگان آن، در گرو برخورداری از نظریه‌ای منسجم و روشمند ارزیابی می‌شود.[۱]

ساختار کتاب

کتاب «اصول نظریه‌پردازی در قلمروی علوم انسانی: معیارهای اعتبار و روایی یک نظریه» در پنج فصل تنظیم شده است:

فصل اول: نظریه و نظریه معیار

در این فصل، مفهوم‌شناسی «نظریه»، «نظریه‌پردازی»، «نظریه معیار» و «معیار نظریه‌پردازی» بررسی می‌شود. همچنین معیارهای مرتبط با:

  • ساختار نظریه‌پردازی
  • محتوای نظریه
  • ویژگی‌های نظریه‌پرداز
  • اصالت و اعتبار نظریه

به‌صورت تحلیلی واکاوی می‌شود.[۲]

فصل دوم: ارکان نظریه‌پردازی

این فصل چهار رکن اساسی نظریه‌پردازی را تبیین می‌کند:

  1. مبادی تصوری و تطبیقی
  2. طرح و برنامه نظریه
  3. عناصر کلیدی نظریه‌پردازی
  4. عینیت‌بخشی به نظریه در عرصه عمل.[۳]

فصل سوم: الگوها و مراحل نظریه‌پردازی

در این بخش، الگوهای نظریه‌پردازی معرفی و مفهوم‌شناسی می‌شوند. نویسنده چهارده مرحله برای فرآیند نظریه‌پردازی برمی‌شمارد و هر یک را به‌صورت نظام‌مند توضیح می‌دهد.[۴]

فصل چهارم: روش‌ها و رویکردهای نظریه‌پردازی

در این فصل، روش‌های مختلف نظریه‌پردازی با رویکردهای متنوع علمی، فلسفی و دینی تحلیل شده و نسبت آن‌ها با تولید نظریه در علوم انسانی بررسی می‌شود.[۵]

فصل پنجم: عوامل مؤثر بر نظریه‌پردازی

این فصل به تبیین هشت یا نه عامل اثرگذار بر فرآیند نظریه‌پردازی اختصاص دارد و در پایان، جمع‌بندی و نتیجه‌گیری کلی ارائه می‌شود.[۶]

هدف و اهمیت

کتاب «اصول نظریه‌پردازی در قلمروی علوم انسانی» با هدف ترسیم اصول، ضوابط و معیارهای اعتبار و روایی نظریه در علوم انسانی منتشر شده و می‌کوشد چارچوبی روشمند برای ارزیابی و تولید نظریه در این حوزه فراهم آورد. این اثر برای پژوهشگران، استادان و دانشجویان علوم انسانی، به‌ویژه در حوزه مطالعات اسلامی و نظریه‌پردازی بومی، منبعی راهنما به‌ شمار می‌آید.[۷]

پانویس