پرش به محتوا

آشنایی با جامعه‌شناسی (کتاب)

از دانشنامه علوم انسانی

آشنایی با جامعه‌شناسی (کتاب)؛ اثری بومی و تحلیلی با هدف ارائه چارچوبی نظام‌مند برای فهم مفاهیم و مسائل جامعه‌شناسی.

کتاب آشنایی با جامعه‌شناسی، اثری آموزشی در حوزه علوم اجتماعی است که به همت مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی تدوین شده و با هدف ارائه تصویری روشن، بومی و کاربردی از علم جامعه‌شناسی سامان یافته است. این اثر مخاطب را از مفاهیم پایه و چیستی جامعه‌شناسی تا تحلیل نهادهای اجتماعی و مسائل معاصری چون قشربندی، کج‌روی، فراغت و سلامت اجتماعی همراهی می‌کند. طرح هم‌زمان رویکردهای تبیینی، تفسیری و انتقادی در کنار نگاه اسلامی، به آن بُعدی تحلیلی و مقایسه‌ای بخشیده است. همچنین گنجاندن بخش «جامعه‌شناسی در عمل» در پایان فصل‌ها، پیوند نظریه با واقعیت‌های جامعه ایران را تقویت کرده و کتاب را به متنی آموزشی، منسجم و مسئله‌محور تبدیل کرده است.

معرفی اثر

کتاب آشنایی با جامعه‌شناسی اثری آموزشی در حوزه علوم اجتماعی است که به همت جمعی از اساتید مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی و با همکاری انتشارات این مؤسسه منتشر شده است. این کتاب با هدف ارائه تصویری روشن، کاربردی و بومی از علم جامعه‌شناسی برای دانشجویان و علاقه‌مندان تدوین شده و حاصل سال‌ها تدریس درس «مبانی جامعه‌شناسی» در رشته‌های علوم انسانی است.[۱]

پدیدآورندگان

سرپرستی علمی و محتوایی کتاب بر عهده غلامرضا پرهیزکار بوده است. در نگارش اثر، محمد فولادی‌وندا، قاسم ابراهیمی‌پور و سید حسین شرف‌الدین نیز مشارکت داشته‌اند.[۲] این کتاب محصول تجربه‌های آموزشی و پژوهشی این گروه در طی سالیان تدریس دانشگاهی است.[۳]

نام‌گذاری کتاب

عنوان «آشنایی با جامعه‌شناسی» با هدف شفافیت و دلالت دقیق بر ماهیت اثر برگزیده شده است. در حالی‌که بسیاری از آثار مشابه با عناوینی چون «مبانی جامعه‌شناسی»، «جامعه‌شناسی عمومی» یا «درآمدی بر جامعه‌شناسی» منتشر می‌شوند، عنوان «مبانی» معمولاً تنها بخشی محدود از مباحث را بازتاب می‌دهد و «درآمدی» نیز می‌تواند برای برخی مخاطبان تا حدی مبهم باشد. ازاین‌رو، این عنوان برای تأکید بر رویکرد مقدماتی، آموزشی و در عین حال نسبتاً جامع کتاب انتخاب شده تا خواننده پیش از مطالعه، تصویری روشن از سطح و جهت‌گیری اثر داشته باشد.[۴]

اهداف و انگیزه تألیف کتاب

تألیف این کتاب در پاسخ به چند نیاز اساسی صورت گرفته است:

  1. ارائه متنی آموزشی و روان کتاب با هدف آشنایی نظام‌مند مخاطب با مفاهیم، نظریه‌ها و شیوه تحلیل جامعه‌شناختی نگاشته شده و تلاش شده اصول نگارش متن آموزشی در آن رعایت شود.
  2. تبیین رویکردهای نظری متنوع در هر فصل، سه رویکرد اصلی جامعه‌شناختی یعنی رویکردهای تبیینی، تفسیری و انتقادی معرفی و مقایسه می‌شود تا خواننده با شیوه‌های مختلف فهم جامعه آشنا شود.
  3. توجه به نگاه اسلامی و اندیشمندان مسلمان افزون بر نظریه‌های رایج جامعه‌شناسی، موضوعات از منظر اندیشه اسلامی نیز بررسی می‌شوند تا امکان داوری و مقایسه برای خواننده فراهم شود.
  4. بومی‌سازی و توجه به جامعه ایران در نگارش کتاب از شواهد و پژوهش‌های ایرانی بهره گرفته شده و در پایان هر فصل، بخشی با عنوان «جامعه‌شناسی در عمل» به تحقیقات کاربردی مرتبط با جامعه ایران اختصاص یافته است.
  5. پاسخ به نیازهای آموزشی متنوع نویسندگان با توجه به کمبود متون متناسب با نیاز اقشار و رشته‌های مختلف، کوشیده‌اند اثری فراهم آورند که برای طیف گسترده‌ای از دانشجویان و مخاطبان عمومی قابل استفاده باشد.[۵]

ساختار کتاب

کتاب در سه بخش و هفده فصل، متناسب با چهار واحد درسی تنظیم شده است:

بخش نخست: کلیات و مفاهیم پایه

در این بخش، چیستی جامعه‌شناسی، مفاهیم اساسی، موضوع و روش این علم و نحوه نگرش جامعه‌شناسان به پدیده‌های اجتماعی تبیین می‌شود.

بخش دوم: نهادهای اجتماعی

این بخش به بررسی نهادهای اصلی جامعه مانند خانواده و رسانه می‌پردازد و از طریق تحلیل اجزای نهادی، فهم کلیت جامعه را ممکن می‌سازد.

بخش سوم: مسائل و موضوعات اجتماعی

در این بخش، موضوعاتی همچون قشربندی اجتماعی، کج‌روی اجتماعی، فراغت و تفریح، پزشکی و سلامت بررسی می‌شود و برخی مسائل نوپدید اجتماعی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.[۶]

ویژگی‌های متمایز

  • انتخاب عنوان «آشنایی با جامعه‌شناسی» برای تأکید بر جنبه آموزشی و مقدماتی اثر
  • ترکیب رویکرد نظری با تحلیل کاربردی
  • توجه هم‌زمان به نظریه‌های کلاسیک، رویکردهای معاصر و دیدگاه اسلامی
  • بهره‌گیری از داده‌ها و پژوهش‌های مرتبط با جامعه ایران.[۷]

پانویس