ارزششناسی اقتصاد اسلامی (کتاب)
ارزششناسی اقتصاد اسلامی (کتاب)؛
معرفی کتاب ارزششناسی اقتصاد اسلامی
کتاب «ارزششناسی اقتصاد اسلامی» نوشته محمدجواد توکلی است که توسط انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی به چاپ رسیده است. بسیاری از اقتصاددانان، نظریههای اقتصادی را عاری از ارزشداوری اخلاقی میپندارند. در این کتاب استدلال شده است که دانش اقتصاد نهتنها ارزشخنثی نیست، بلکه نمیتواند عاری از ارزشداوری اخلاقی باشد. در فصول مختلف کتاب، با تفکیک میان ارزشداوری معرفتی، اقتصادی و اخلاقی، چگونگی ورود ارزشها در اقتصاد اسلامی بررسی شده و این بحث در نظریههای اقتصاد خرد، کلان، پیشرفت، بانکداری و رفاه اسلامی دنبال شده است.[۱]
ساختار کتاب ارزششناسی اقتصاد اسلامی
کتاب با فهرست منابع، مقدمه معاونت پژوهش و پیشگفتار آغاز میشود و در نه فصل سامان یافته است:
فصل اول: چیستی ارزششناسی اقتصاد اسلامی
این فصل به تبیین مفهوم ارزششناسی اقتصاد و جایگاه آن در اقتصاد اسلامی میپردازد. چیستی ارزششناسی، کارکرد مبانی آن، نگاه متمایز اقتصاددانان به ارزشها، ابعاد مختلف بحث و نسبت آن با نظریه اقتصادی بررسی و در پایان جمعبندی ارائه میشود.
فصل دوم: مفهوم ارزش در اقتصاد اسلامی
در این فصل مفهوم «ارزش» و تمایزات آن تحلیل میشود؛ از جمله تمایز ارزش اقتصادی، معرفتی و اخلاقی، رابطه ارزش و هنجار، نسبت ارزش و مطلوبیت، انواع ارزش (مصرفی و مبادلهای، غایی و ابزاری، ذاتی و غیری، حقیقی و غیرحقیقی)، سلسلهمراتب ارزشها و بحث عدم نسبیت ارزشها.
فصل سوم: چگونگی ورود ارزشها در نظریههای اقتصاد اسلامی
این فصل به تبیین نحوه و امکان ورود ارزشها به نظریههای اقتصادی میپردازد. سنخشناسی ارزشداوریها (معرفتی، اخلاقی، آرمانی، رفتاری، وضعیتی و سیاستی)، تمایز میان تحلیل ارزشی و ارزشداوری، تفاوت ورود ارزش در مکتب، نظام و علم اقتصاد اسلامی، و چرخه فروض، قضاوت و توصیه ارزشی بررسی میشود.
فصل چهارم: مفاهیم پایه ارزشی در اقتصاد اسلامی
در این فصل مفاهیم بنیادین ارزشی همچون حیات طیبه، رفاه، کارایی، آزادی، عدالت و برابری، ارزش انسان و طبیعت و رتبهبندی ارزشها تحلیل میشود و چارچوب هنجاری اقتصاد اسلامی تبیین میگردد.
فصل پنجم: ارزشهای نهفته در اقتصاد خرد اسلامی
این فصل به بررسی کانالهای ورود ارزش در اقتصاد خرد اسلامی میپردازد و ارزشهای نهفته در نظریه ارزش، عرضه و تقاضا، عقلانیت اقتصادی، خودگروی و دیگرگروی، فرض ثبات ترجیحات، دست نامرئی بازار و نظریه بازار رقابت کامل را تحلیل میکند.
فصل ششم: ارزشهای نهفته در اقتصاد کلان اسلامی
در این فصل مفهوم اقتصاد کلان اسلامی، حوزههای ارزشداوری در شاخصهای کلان، و انواع ارزشداوری آرمانی، رفتاری، وضعیتی و سیاستی در تحلیلهای کلان بررسی و جمعبندی میشود.
فصل هفتم: ارزشهای نهفته در اقتصاد توسعه و پیشرفت
این فصل به نسبت نظریههای توسعه با ارزشها میپردازد. سنخشناسی ورود ارزش در نظریههای توسعه، تحلیل و ارزشداوری معرفتی و اخلاقی، ارزشداوری آرمانی و سیاستی، مراحل ارزشداوری، تمایزات ارزشی و کارکرد آنها در تغییر اهداف، شاخصها، ساختارها و برنامههای پیشرفت بررسی میشود.
فصل هشتم: ارزشهای نهفته در مالیه و بانکداری اسلامی
در این فصل ورود ارزشها به نظریههای مالیه و بانکداری اسلامی تحلیل میشود؛ شامل ارزشداوری معرفتی و اخلاقی، اهداف نظام مالی، بانک اخلاقی، مسئولیت اجتماعی، ساختار مطلوب بانکداری اسلامی و نسبت ارزش با ابزارهای مالی.
فصل نهم: ارزشهای نهفته در اقتصاد رفاه اسلامی
این فصل به چیستی اقتصاد رفاه و نسبت آن با ارزشها میپردازد. نقد مطلوبیتگرایی، بررسی مفاهیم کارایی، عدالت، آزادی، خودگروی و دیگرگروی، رتبهبندی اهداف اقتصادی، رهیافت اخلاق اسلامی در اقتصاد رفاه و ارزشداوری سیاستهای رفاهی تحلیل میشود.