پرش به محتوا

منوچهر محمدی

از دانشنامه علوم انسانی

منوچهر محمدی؛ رجل سیاسی، استاد پیشکسوت حوزه و دانشگاه و نظریه‌پرداز حوزه انقلاب.

منوچهر محمدی استاد برجسته علوم سیاسی و از مدیران باسابقه سیاسی و اجرایی است که دکتری مطالعات بین‌الملل خود را از آمریکا دریافت کرده است. دیدگاه‌ها و آثار او در زمینه انقلاب اسلامی و سیاست خارجی و بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته است.

معرفی

منوچهر محمدی در 18 بهمن 1318ش در کرمان متولد شد.[۱] او از اساتید باسابقه علوم سیاسی است که آثار متعددی تالیف کرده و سوابق مختلفی در حوزه‌های اجرایی دارد.[۲]

تحصیلات

منوچهر محمدی پس از اخذ کارشناسی‌ارشد علوم سیاسی از دانشگاه شهید بهشتی، تحصیلات خود را در همین رشته در دانشگاه ویسکانسین مدیسون آمریکا ادامه داد و در نهایت موفق به کسب درجه دکتری در رشته مطالعات بین‌الملل از دانشگاه کارولینای جنوبی آمریکا شد.[۳]

سوابق شغلی و فعالیت‌های علمی

  • فرماندار خرمشهر از شهريور 1358ش تا ارديبهشت 1359ش.
  • استاندار سيستان و بلوچستان از خرداد 1359ش تا اسفند 1360ش.
  • معاون نخست‌وزير و سرپرست دفتر خدمات حقوق بين‌المللی از اسفند 1360ش تا خرداد 1362ش.
  • معاون دانشجويی وزارت فرهنگ و آموزش عالی از مرداد 1362ش تا مرداد 1363ش.
  • عضو هيات علمي در دانشكده حقوق و علوم سياسی از مهرماه 1363ش تاكنون.
  • مديريت گروه روابط بين‌الملل دانشگاه تهران.
  • تدريس در دانشگاه‌هاي مختلف و نهادهای انقلاب و حوزه علميه قم.
  • مشاور حقوقي مديرعامل صنايع دفاع از بهمن 1364ش تا شهريور 1368ش.
  • مشاور حقوقي وزير دفاع از شهريور 1368ش تا ارديبهشت 1369ش.
  • معاون حقوقی و امور مجلس وزارت دفاع و پشتيبانی نيروهاي مسلح از ارديبهشت 1369ش تا آبان 1370ش.
  • رئيس كميته حقوقی شورای عالی انقلاب فرهنگی.
  • معاونت امور بين‌الملل موسسه پژوهشی، فرهنگی انقلاب اسلامی 1384ش.
  • مديرگروه علوم سياسی موسسه آموزش و پژوهش امام‌خمينی.
  • معاون آموزشی و پژوهشی وزارت امور خارجه 1384ش تا 1387ش.
  • رئیس کارگروه ویژه علوم سیاسی در شورای عالی انقلاب فرهنگی از سال 1390ش تا 1394ش.
  • رئیس هیئت اندیشه‌ورز وزارت خارجه از 1400ش.[۴]

دیدگاه‌ها

هویت‌بخشی و الگوسازی انقلاب اسلامی در عرصه جهانی

منوچهر محمدی بر این باور است که انقلاب اسلامی برای اولین بار پس از صدر اسلام، مدلی عملی از حکومت دینی ارائه داد. او معتقد است پیش از این، حکومت‌های اسلامی مانند عربستان یا پاکستان فاقد محتوای واقعی ارزش‌های اسلامی بودند؛ اما ایران موفق شد ساختار ولایت فقیه را در دنیای مدرن اجرا کند. به عقیده او، بزرگترین دستاورد انقلاب، بازگرداندن عزت و هویت به مسلمانان و جوامع تحت سلطه بود و انقلاب ایران ثابت کرد ملت‌ها می‌توانند با دست خالی و بدون تکیه بر ابرقدرت‌ها، در برابر نظام سلطه بایستند.

او نظریه برخورد تمدن‌های هانتینگتون را رد کرده و معتقد است درگیری اصلی جهان امروز نه بین تمدن‌ها، بلکه بین اردوگاه سلطه‌گران و اردوگاه سلطه‌ستیزان است. در این نگاه، لزوماً دولت‌ها با هم متحد نیستند، بلکه ملت‌های بیدار جبهه واحدی را علیه استکبار تشکیل داده‌اند.

محمدی معتقد است صدور انقلاب و حمایت از نهضت‌هایی مانند حزب‌الله لبنان یا حماس، عینِ منافع ملی ایران است و این گروه‌ها عمق استراتژیک ایران هستند و امنیت فیزیکی مرزهای ایران مانند سیستان و بلوچستان در گرو نفوذ فرهنگی و ایدئولوژیک ایران در منطقه است.

او بر این باور است که باید مفاهیمی مانند حقوق بشر، آزادی و قدرت بر اساس تجربه انقلاب اسلامی بازتعریف و تئوریزه شوند؛ چرا که تئوری‌های فعلی علوم انسانی ریشه در غرب دارند و قادر به تبیین واقعیت‌های انقلاب اسلامی نیستند.[۵]

مسئله امنیت قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران

قبل از انقلاب امنیت بر پایه وابستگی به قدرت‌های بزرگ نظیر اتحاد با غرب تعریف می‌شد. قبل از انقلاب امنیت تعریفی فیزیکی داشت و ابزار اصلی آن سلاح‌های مدرن و سیستم‌های پلیسی خشن مانند ساواک برای کنترل درونی بود. ارتش نه برای دفاع از مرز، بلکه برای سرکوب داخلی تربیت می‌شد. قبل از انقلاب هدف اصلی، حفظ جان و مال و مهم‌تر از آن، حفظ امنیت حکومت در برابر مردم بود.

بعد از انقلاب گفتمان امنیتی از برون‌گرایی به درون‌گرایی تغییر یافت. مهم‌ترین پایگاه امنیت، مردم و وحدت میان ملت و نظام تلقی شد. او معتقد است حضور مردم در صحنه، تعیین‌کننده‌ترین عامل خنثی‌سازی توطئه‌ها مانند جنگ تحمیلی و ترورها بوده است. بعد از انقلاب ابزار امنیت از تجهیزات نظامی به سلاح ایمان و ایثار تغییر کرد. در این دیدگاه، تصرف قاعده هرم یعنی قلوب سربازان بر قدرت فرماندهان و تکنولوژی نظامی غلبه دارد. بعد از انقلاب هدف امنیت به حفظ اسلام و آرمان‌های متعالی تغییر یافت. در این گفتمان، جان و مال در راه حفظ ارزش‌های جامعه فدا می‌شود و امنیت واقعی زمانی حاصل می‌شود که ارزش‌های یک جامعه از آسیب مصون بماند.

محمدی معتقد است در نظام‌های کلاسیک، بحران منجر به ایجاد حکومت نظامی و محدودیت می‌شود؛ اما در گفتمان انقلاب اسلامی، بحران‌ها با فراخوان و حضور گسترده‌تر مردم در صحنه حل شده‌اند.[۶]

بینش و بصیرت سیاسی

محمدی معتقد است استعمار و روشنفکران وابسته، همواره به‌دنبال جدایی دین از سیاست بودند تا مردم را از دخالت در سرنوشت خود باز دارند. او با استناد به کلام امام‌خمینی، تأکید می‌کند که «اسلام همه‌اش سیاسی است» و حتی امور شخصی مانند خوردن و خوابیدن، چون با هدف توانمندی برای انجام وظیفه است، ماهیتی سیاسی پیدا می‌کند.

از نظر او، این دو مقوله بینش سیاسی و تحلیل سیاسی با هم متفاوت، اما به‌هم وابسته‌اند؛ بینش سیاسی یا بصیرت همان جهان‌بینی است و تحلیل سیاسی برآمده از بینش است و وظیفه‌اش تبیین روابط علت و معلولی و پیش‌بینی آینده است. او معتقد است اگر جهان‌بینی اشتباه باشد، تحلیل هم به بیراهه می‌رود؛ مانند اعتماد به آمریکا در موضوع برجام. منوچهر محمدی شاخص‌های چهارگانه بصیرت سیاسی را داشتن دریچه نگاه درست و انتخاب جهان‌بینی اسلامی، آگاهی و اطلاعات از حوادث جهانی و شناخت اهداف دشمن، داشتن نگاه کلان و پرهیز از جزئی‌نگری و واقع‌گرایی و نفی نگاه ایده‌آل‌گرا می‌داند.

محمدی یکی از مهم‌ترین منابع بصیرت در ایران را آموزه‌های عاشورایی خطاب می‌کند. او معتقد است شعار «کل یوم عاشورا» مردم ایران را سیاسی و آزاده بار آورده است و به همین دلیل، مردم با وجود فشارهای اقتصادی، منشأ فشارها را بهدرستی تشخیص می‌دهند.

او هم روشنفکران قبل از انقلاب و هم جریانات فعلی در حوزه‌های علمیه که قائل به جدایی از سیاست هستند را نقد می‌کند و این تفکر را بازگشت به گذشته و هم‌سویی با اهداف استعمار می‌داند.[۷]

روابط ایران و آمریکا

از نظر محمدی، تنش بین ایران و آمریکا ناشی از اصطکاک دو سیاست متضاد است؛ سیاست آمریکا مبتنی بر برتری‌جویی، تامین منافع استکباری و حمایت از اشغالگری مانند اسرائیل و سیاست ایران مبتنی بر حمایت از مستضعفین و مسلمانان جهان است. او معتقد است تا زمانی که آمریکا خوی استکباری خود را تغییر ندهد، این تنش پایدار خواهد بود. محمدی تسخیر لانه جاسوسی را یک ضرورت برای بقای انقلاب می‌داند؛ زیرا سفارت آمریکا را مرکز فرماندهی توطئه می‌نامد و تسخیر آن را حرکتی برای جلوگیری از تکرار کودتا عنوان می‌کند. همچنین وی معتقد است این حادثه باعث رسوایی لیبرال‌ها و نفوذی‌ها مانند بنی‌صدر شد و انقلاب را در برابر استحاله شدن واکسینه کرد. همچنین وقتی سفارتی از مصونیت خود برای جاسوسی و توطئه استفاده می‌کند، عملاً حق مصونیت خود را نیز نقض کرده است.

همچنین او برخلاف تصور رایج، تاکید می‌کند که قطع رابطه از سوی آمریکا انجام شد؛ آمریکا با تصور این‌که قطع رابطه فشار اقتصادی و سیاسی کشنده‌ای به نظام نوپای ایران وارد می‌کند، به این کار اقدام کرد و ایران به‌دلیل رهایی از وابستگی که آن را ریشه مشکلات می‌دانست، پذیرفت. محمدی ارتباط با آمریکا را کلید حل مشکلات اقتصادی نمی‌داند. وی با مثال آوردن از فروپاشی شوروی و وابستگی کره جنوبی و تایوان، استدلال می‌کند که آمریکا تنها به‌دنبال تبدیل کشورها به مستعمره و غارت منابع آن‌ها است و هرگز به توسعه مستقل یک کشور کمک نمی‌کند.[۸]

آثار

منوچهر محمدی صاحب آثاری در خصوص عدالت‌خواهی، رابطه امام، امت و ایدئولوژی، پارادایم سلطه، دکترین تعامل، برخورد تمدن‌ها، انقلاب، دفاع مقدس، دیپلماسی مردم‌سالاری، قدرت نرم انقلاب اسلامی است.[۹]

کتاب

کتاب‌های منوچهر محمدی در حوزه‌های مختلف انقلاب اسلامی، سیاست خارجی، اندیشه و مطالعات آمریکا، فلسطین و آثار بین‌المللی در جدول ذیل آمده است:[۱۰]

حوزه تخصصی عنوان کتاب زبان
انقلاب اسلامی تحلیلی بر انقلاب اسلامی فارسی
انقلاب اسلامی در مقایسه با انقلاب‌های روسیه و فرانسه
انقلاب اسلامی: زمینه‌ها و پیامدها
انقلاب اسلامی: زمینه‌ها، پیامدها و دستاوردها
دستاوردهای کلان انقلاب اسلامی در سطوح ملی، منطقه‌ای، جهانی و تاریخی
انقلاب اسلامی در بوته آزمون: جنگ نرم بیست‌ساله و فتنه ۸۸
بازتاب جهانی انقلاب اسلامی
بازتاب انقلاب اسلامی بر جوامع بشری
آزادی از دیدگاه مقام معظم رهبری
سیاست خارجی اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: اصول و مسائل
سیاست خارجی دولت‌های بعد از انقلاب اسلامی در ایران
سیاست خارجی دولت احمدی‌نژاد
مروری بر سیاست خارجی ایران دوران پهلوی
آینده نظام بین‌الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی
مدیریت بحران در جمهوری اسلامی
مؤلفه‌های قدرت در جمهوری اسلامی
اندیشه و مطالعات آمریکا آمریکا از دیدگاه مقام معظم رهبری
استراتژی نظامی آمریکا بعد از ۱۱ سپتامبر و رویارویی با جهان اسلام
فلسطین و بیداری اسلامی بحران فلسطین و راه‌حل آن
آثار بین‌المللی المقارنة بین الثورة الإسلامیة و الثورات الروسیة و الفرنسیة عربی و انگلیسی
Palestinian Crisis and Prospect انگلیسی

مقاله‌ها

نهایت سازش تسلیم است، تحلیلی بر کودتای ۲۸ مرداد، امام خمینی و رابطه تئوکراسی و دمکراسی، بررسی پدیده جهانی شدن، مافیای قدرت، آمریکا، مصدق در گذر زمان، انقلاب کرده‌ایم که حکومت کنیم؟، انگلیس پشت پرده، ایران، آمریکا، پیشینه حال و آینده، بازتاب انقلاب اسلامی بر جهان اسلام، برخورد تمدن‌ها یا برخورد با نظام سلطه، تأثیر انقلاب اسلامی ایران در برجسته شدن موضوع قدرت نرم در روابط بین‌الملل، تفاوت‌های انقلاب اسلامی با قیام منطقه، تقابل دین و آزادی، جامعه ولایی: تجلی اجتماعی مردم‌سالاری دینی، چرا آمریکا دنبال مذاکره با ایران درباره منطقه است؟، دکترین تعامل سازنده در سیاست خارجی کشور، دیپلماسی به سبک غربی، علل و عوامل جنگ تحمیلی، رابطه امام خمینی و مردم در انقلاب، بررسی نظریات انقلاب در انقلاب اسلامی و رابطه آن با نظام جمهوری اسلامی، گفتگو، امنیت و انقلاب اسلامی، بوروکراسی، نظریه اسلامی و ساختار نظام بین‌الملل، یازده سپتامبر و پیامدهای آن، نقد خط تقرب به آمریکا، منابع قدرت در جمهوری اسلامی، انقلاب اسلامی در میان انقلاب‌های بزرگ جهان، امنیت‌زدایی از فعالیت‌های هسته‌ای از سوی جمهوری اسلامی ایران، مردم‌سالاری دینی در نظام جمهوری اسلامی ایران یا تئودموکراسی، نظم نوین جهانی، بررسی نظریات انقلاب در انقلاب اسلامی و رابطه آن با نظام جمهوری اسلامی ایران، چرا عراق به ایران حمله کرد؟[۱۱]

پانویس

  1. ↑ «بیو گرافی»، وب‌سایت شخصی دکتر منوچهر محمدی.
  2. ↑ «منوچهر محمدی»، وب‌سایت مرکز اسناد لانه جاسوسی.
  3. ↑ «بیو گرافی»، وب‌سایت شخصی دکتر منوچهر محمدی.
  4. ↑ «منوچهر محمدی»، وب‌سایت مرکز اسناد لانه جاسوسی.
  5. ↑ «راهی که می‌رویم.../ نگاه کلان/ ارتباطات برگ برنده‌ی ماست/ گفت‌وگو با دکتر منوچهر محمدی»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  6. ↑ «گفتگو; دکتر منوچهر محمدی - دکتر محسن مدیرشانه چی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  7. ↑ «آیا مردم ایران بینش سیاسی بالایی دارند؟»، مشرق‌نیوز.
  8. ↑ «سیاست‌های آمریکا، هنوز هم خصمانه است; از تسخیر لانه جاسوسی تا رابطه ایران و آمریکا در گفت وگو با دکتر منوچهر محمدی، کارشناس مسائل سیاست خارجی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  9. ↑ «آثار منوچهر محمدی به وسعت عمر انقلاب است»، خبرگزاری شبستان.
  10. ↑ «مشاهده کتب و خرید اینترنتی»، وب‌سایت شخصی دکتر محمد منوچهری.
  11. ↑ «دانلود مقالات»، وب‌سایت شخصی دکتر منوچهر محمدی.

منابع

  • «آثار منوچهر محمدی به وسعت عمر انقلاب است»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: 20 بهمن 1400ش.
  • «آیا مردم ایران بینش سیاسی بالایی دارند؟»، مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 19 مرداد 1398ش.
  • «بیو گرافی»، وب‌سایت شخصی دکتر منوچهر محمدی، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش.
  • «دانلود مقالات»، وب‌سایت شخصی دکتر منوچهر محمدی، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1395ش.
  • «راهی که می‌رویم.../ نگاه کلان/ ارتباطات برگ برنده‌ی ماست/ گفت‌وگو با دکتر منوچهر محمدی»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1387ش.
  • «سیاست‌های آمریکا، هنوز هم خصمانه است; از تسخیر لانه جاسوسی تا رابطه ایران و آمریکا در گفت وگو با دکتر منوچهر محمدی، کارشناس مسائل سیاست خارجی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
  • «گفتگو; دکتر منوچهر محمدی - دکتر محسن مدیرشانه چی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 7 آبان 1388ش.
  • «مشاهده کتب و خرید اینترنتی»، وب‌سایت شخصی دکتر محمد منوچهری، تاریخ درج مطلب: 27 تیر 1395ش.
  • «منوچهر محمدی»، وب‌سایت مرکز اسناد لانه جاسوسی، تاریخ بازدید: 6 اسفند 1404ش.