پرش به محتوا

اصول نظریه‌پردازی در قلمرو علوم انسانی (کتاب)

از دانشنامه علوم انسانی
نسخهٔ تاریخ ۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۳ توسط سعید مقدم (بحث | مشارکت‌ها) (صفحه‌ای تازه حاوی «'''اصول نظریه‌پردازی در قلمرو علوم انسانی (کتاب)'''؛ کتاب با هدف ارائه چارچوبی منسجم برای نظریه‌پردازی در حوزه علوم انسانی. کتاب «اصول نظریه‌پردازی در قلمروی علوم انسانی: معیارهای اعتبار و روایی یک نظریه» اثر سید احمد رهنمایی، از سوی مؤسسه آم...» ایجاد کرد)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)

اصول نظریه‌پردازی در قلمرو علوم انسانی (کتاب)؛ کتاب با هدف ارائه چارچوبی منسجم برای نظریه‌پردازی در حوزه علوم انسانی.

کتاب «اصول نظریه‌پردازی در قلمروی علوم انسانی: معیارهای اعتبار و روایی یک نظریه» اثر سید احمد رهنمایی، از سوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی منتشر شده و به تبیین مبانی، ارکان، مراحل و معیارهای نظریه‌پردازی در علوم انسانی می‌پردازد.

معرفی اثر

این کتاب با هدف ارائه چارچوبی منسجم برای فهم «نظریه» و «نظریه‌پردازی» در حوزه علوم انسانی تدوین شده است. نویسنده نظریه‌پردازی را فرآیندی از تفکر نظام‌مند می‌داند که با بهره‌گیری از رویکردهای گوناگون ـ از جمله علمی، تجربی، فلسفی، معرفتی، دینی، نقلی، اجتهادی و تاریخی ـ به تولید دیدگاه‌های راهبردی یا کاربردی در حوزه‌های نگرش، انگیزش، گرایش و رفتار انسانی می‌انجامد.

در این اثر، نظریه‌پردازی به‌مثابه شاخص سنجش اعتبار علمی اندیشه معرفی می‌شود؛ به‌گونه‌ای که ارزش و اعتبار دانش و پدیدآورندگان آن، در گرو برخورداری از نظریه‌ای منسجم و روشمند ارزیابی می‌شود.

ساختار کتاب

کتاب «اصول نظریه‌پردازی در قلمروی علوم انسانی: معیارهای اعتبار و روایی یک نظریه» در پنج فصل تنظیم شده است:

فصل اول: نظریه و نظریه معیار

در این فصل، مفهوم‌شناسی «نظریه»، «نظریه‌پردازی»، «نظریه معیار» و «معیار نظریه‌پردازی» بررسی می‌شود. همچنین معیارهای مرتبط با:

  • ساختار نظریه‌پردازی
  • محتوای نظریه
  • ویژگی‌های نظریه‌پرداز
  • اصالت و اعتبار نظریه

به‌صورت تحلیلی واکاوی می‌شود.

فصل دوم: ارکان نظریه‌پردازی

این فصل چهار رکن اساسی نظریه‌پردازی را تبیین می‌کند:

  1. مبادی تصوری و تطبیقی
  2. طرح و برنامه نظریه
  3. عناصر کلیدی نظریه‌پردازی
  4. عینیت‌بخشی به نظریه در عرصه عمل

فصل سوم: الگوها و مراحل نظریه‌پردازی

در این بخش، الگوهای نظریه‌پردازی معرفی و مفهوم‌شناسی می‌شوند. نویسنده چهارده مرحله برای فرآیند نظریه‌پردازی برمی‌شمارد و هر یک را به‌صورت نظام‌مند توضیح می‌دهد.

فصل چهارم: روش‌ها و رویکردهای نظریه‌پردازی

در این فصل، روش‌های مختلف نظریه‌پردازی با رویکردهای متنوع علمی، فلسفی و دینی تحلیل شده و نسبت آن‌ها با تولید نظریه در علوم انسانی بررسی می‌شود.

فصل پنجم: عوامل مؤثر بر نظریه‌پردازی

این فصل به تبیین هشت یا نه عامل اثرگذار بر فرآیند نظریه‌پردازی اختصاص دارد و در پایان، جمع‌بندی و نتیجه‌گیری کلی ارائه می‌شود.

هدف و اهمیت

کتاب «اصول نظریه‌پردازی در قلمروی علوم انسانی» با هدف ترسیم اصول، ضوابط و معیارهای اعتبار و روایی نظریه در علوم انسانی منتشر شده و می‌کوشد چارچوبی روشمند برای ارزیابی و تولید نظریه در این حوزه فراهم آورد. این اثر برای پژوهشگران، استادان و دانشجویان علوم انسانی، به‌ویژه در حوزه مطالعات اسلامی و نظریه‌پردازی بومی، منبعی راهنما به‌شمار می‌آید.