پرش به محتوا

مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی (کتاب)

از دانشنامه علوم انسانی

مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی (کتاب)؛ پژوهشی در معرفت‌شناسی و مبانی علوم انسانی در اندیشه اسلامی.

کتاب مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی، پژوهشی نظام‌مند در قلمرو معرفت‌شناسی است که توسط محمد حسین‌زاده تدوین شده است. هدف اثر ارائه تصویری روشن از اصول و مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی است. کتاب در سه بخش اصلی سامان یافته است: مبانی و اصول بنیادین معرفت‌شناسی، آموزه‌های معرفت‌شناسی دینی و منطق فهم و قواعد عقلانی گفتمان. این اثر با گردآوری مبانی نظری و نشان دادن تأثیر آن‌ها در علوم انسانی، امکان تحلیل علمی نظریه‌ها را فراهم می‌کند. همچنین کاربرد عملی این اصول در مطالعات علوم انسانی روشن می‌شود. به این ترتیب، کتاب پلی میان اندیشه اسلامی و روش‌شناسی علمی ایجاد می‌کند.

معرفی اثر

کتاب پیش‌رو، پژوهشی در قلمرو معرفت‌شناسی است که توسط محمدحسین‌زاده نگارش یافته است. هدف اصلی نویسنده، ارائه نگاهی گذرا به اصول و مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی و بررسی بنیادهای نظری این دانش‌ها است.[۱]

محورهای اساسی پژوهش

این پژوهش در دو محور اساسی سامان یافته است:

محور اول: مبانی یا اصول معرفت‌شناختی در اندیشه اسلامی

این محور به بررسی زیربناهای نظریه‌ها و راه‌حل‌ها در دانش‌های گوناگون، به‌ویژه علوم انسانی، می‌پردازد.

محور دوم: کاربست مبانی یا اصول معرفت‌شناختی در علوم انسانی

در این نوشتار تنها مهم‌ترین مبانی یا اصول معرفت‌شناختی در اندیشه اسلامی ارائه شده و چگونگی کاربست آن‌ مبانی در علوم انسانی با شیوه اول در دفتر دیگری بررسی می‌شود.[۲]

ضرورت و اهمیت پژوهش

گردآوری مبانی و اصول معرفت‌شناختی در یک مجموعه، زمینه فهم و تحلیل نظریه‌های علوم انسانی را فراهم می‌کند.ارائه این اصول به‌عنوان پایه‌ای برای شکل‌گیری نظریه‌ها، امکان بررسی کاربرد عملی آن‌ها در علوم انسانی را فراهم می‌سازد. بدون شناخت این مبانی، تحلیل علمی و مقایسه رویکردهای مختلف در علوم انسانی ناقص خواهد بود.[۳]

اهداف و محدوده پژوهش

در این پژوهش، با مرور مبانی و اصول معرفت‌شناختی که بنیادی‌ترین پایه‌های نظام علوم انسانی را تشکیل می‌دهند، مهم‌ترین آن‌ها برشمرده می‌شود. با وجود آنکه معرفت‌شناسی گونه‌های متعددی دارد، در این نوشتار مختصر، سه بخش اصلی مورد بررسی قرار می‌گیرد:

معرفت‌شناسی مطلق یا فراگیر

معرفت‌شناسی دینی

منطق فهم و گفتمان عقلایی

گفتنی است برخی از این اصول، نقش غیرمستقیم و تأثیر پنهان بر نظریه‌های علوم انسانی دارند، در حالی که بسیاری دیگر تأثیر آشکار و نقش مشهودی در شکل‌گیری نظریه‌ها ایفا می‌کنند. هر دو دسته برای شکل‌گیری نظریه‌های علوم انسانی ضروری‌اند و نمی‌توان از دسته نخست چشم‌پوشی کرد.[۴]

ساختار کتاب

این کتاب اثری پژوهشی در حوزه معرفت‌شناسی است که در سه بخش سامان یافته است:

بخش نخست با عنوان «مبانی یا اصول معرفت‌شناسی» به طرح و بررسی ۲۷ مبحث بنیادین می‌پردازد؛ از جمله عقلانیت معرفت، گسترش‌پذیری معرفت‌ها، لزوم تعهد به حقیقت و پرهیز از گرایش‌های غیرمعرفتی، امکان دستیابی به واقعیت‌ها، منابع معرفت و تمایز مفاهیم حقیقی و غیرحقیقی.

بخش دوم با عنوان «آموزه‌های معرفت‌شناسی دینی» به امکان و چیستی معرفت دینی اختصاص دارد و موضوعاتی همچون منابع معرفت دینی، معناداری و واقع‌نمایی گزاره‌های دینی، معیار صدق آن‌ها و نسبت و استقلال معرفت دینی از دیگر معارف را بررسی می‌کند.

بخش سوم به «منطق فهم» یا قواعد عقلایی گفتمان می‌پردازد و چارچوب‌های روشمند فهم و تفسیر را در فضای گفت‌وگوی عقلانی تبیین می‌کند. این ساختار سه‌گانه، اثر را به متنی نظام‌مند در تبیین مبانی، قلمرو و قواعد فهم معرفت، به‌ویژه در حوزه دین، تبدیل کرده است.[۵]

  1. ↑ «مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی(دفتر اول) ارائه مبانی»، وب‌سایت شبکه جامع کتاب گیسوم.
  2. ↑ حسین‌زاده محمد، مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی، 1393ش، ص14.
  3. ↑ حسین‌زاده محمد، مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی، 1393ش، ص14.
  4. ↑ حسین‌زاده محمد، مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی، 1393ش، ص15.
  5. ↑ «مبانی معرفت شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی - دفتر اول: ارائه مبانی»، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا.